Sleutel 4 - Beweging

Hoefgezondheid is het resultaat van een samenspel van diverse factoren die je kunt samenvatten in 5 sleutels. Jij, als paardeneigenaar bent uiteindelijk verantwoordelijk voor alle 5 deze sleutels. In deze serie van 5 artikelen:  De vierde sleutel - Beweging. Welke invloed heeft beweging op de gezondheid en conditie van de hoef?

Let op: Beweging is slechts 1 van de 5 sleutels. Genoeg beweging alleen zal je paard geen sterke, gezonde hoeven geven als de andere sleutels niet in orde zijn. De juiste bekapping, geschikt voedsel, een gevarieerde ondergrond, en adequate hygiëne zijn de andere factoren die van belang zijn voor hoefgezondheid. 

Wilde paarden lopen vele kilometers per dag

Gemaakt voor de lange afstand
Tijdens de miljoenen jaren van de evolutie ontwikkelde het oerpaard zich van een rondscharrelend bosdiertje tot een snel steppedier. De paarden pasten zich perfect aan op de lange afstanden die ze dagelijks moesten afleggen op zoek naar voedsel en water. Daarnaast werden snelheid en uithoudingsvermogen hun belangrijkste verdedigingsmechanisme tegen roofdieren.

Lange tijd zijn schattingen en speculaties gedaan over de afstanden die wilde paarden afleggen. Aangenomen werd dat paarden in het wild tussen de 5 en 25 kilometer per dag liepen. In 2010 is er een interessant onderzoek gedaan door de wetenschappers Hampson en Politt. Wilde Brumbies in de Australische woestijn werden voorzien van een halsbad met GPS waarmee hun routes en afstanden van en naar waterbronnen en graasplekken exact konden worden gevolgd.

De gemiddelde afstand die deze paarden liepen was tussen de 8.1–28.3 km/dag. Sommige paarden verwijderden zich zelfs 55 km vanaf hun waterbron. Sommige paarden liepen 12 uur lang onafgebroken terug naar hun waterbron. De paarden dronken gemiddeld 1x per 2,6 dagen. De conclusie van het onderzoek is dat wilde paarden afstanden afleggen die veel groter zijn dan tot nu toe werd aangenomen op basis van observaties.

Een gedachte om bij dit onderzoek in je achterhoofd te houden is de paarden die onderzocht werden in Australië geen natuurlijke vijanden hebben. Voor de oorspronkelijke paarden in Noord Amerika zullen roofdieren ongetwijfeld een constante aanleiding zijn geweest om in beweging te blijven.

Energiezuinige dieren
Spijsvertering, gebit, ledematen en hoeven van het paard zijn perfect aangepast om te overleven op schaars voedsel, ver verwijderde waterbronnen en snelle roofdieren. Daarnaast ontwikkelde het paard nog een eigenschap die hem in het wild hielp te overleven: Energiebesparing. 

Als er geen reden is om lange afstanden af te leggen zullen paarden niet veel bewegen. Op die manier besparen paarden in het wild energie voor als het echt nodig is. Helaas vormt deze eigenschap voor gedomesticeerde paarden een probleem. Zet een paard tussen een emmer water en een berg voer en hij zal niet veel bewegen totdat het voedsel op is. Paarden in gevangenschap zijn als het ware een oase ingelopen en de motivatie om te bewegen is hiermee grotendeels verdwenen.

De invloed van beweging op de gezondheid van de hoef
Beweging is belangrijk voor de gezondheid van de hoef. Zonder beweging is er weinig hoefmechanisme. Het hoefmechanisme is belangrijk voor de doorbloeding en temperatuur van het onderbeen en de hoef. De doorbloeding zorgt voor zuurstof, voedingstoffen en de afvoer van afvalstoffen. Schimmels en bacteriën krijgen minder kans in hoeven die genoeg beweging krijgen. Blessures worden voorkomen door optimale bloedsomloop.

Beweging, in combinatie met een niet al te zachte ondergrond, zorgt voor eeltvorming en conditionering van de hoef. Door veel beweging zullen hoeven sterk worden en groei en slijtage meer in evenwicht blijven. Door veel te bewegen wordt de groei van de hoef gestimuleerd.

Beweging is belangrijk om het paard op gewicht te houden en de stofwisseling goed te laten verlopen. Door weinig te bewegen en overgewicht kunnen stofwisselingsproblemen ontstaan die ernstige gevolgen kunnen hebben voor de hoef zoals hoefbevangenheid.

Paarden met blessures krijgen vaak boxrust voorgeschreven. Beweging en bloedsomloop zullen genezing bevorderen. Na bijvoorbeeld heup of knieoperaties worden mensen tegenwoordig meestal geadviseerd direct weer te gaan bewegen. Vreemd?!

Huisvesting
Het is niet alleen de afgelegde afstand die telt, maar vooral de continuïteit van de beweging. Maakt je paard elke dag een twee uur lange buitenrit van 20 kilometer zal hij waarschijnlijk een goede conditie hebben. Zet je hem daarna de rest van de dag op stal zal die beweging weinig uitmaken voor zijn bloedsomloop per etmaal: Hij staat 22 uur lang stil. Heeft je paard een stimulerende leefomgeving waarin hij dagelijks zelf al een flinke afstand aflegt is de extra beweging van rijden en trainen mooi meegenomen.

De manier waarop het paard gehuisvest is geeft de basisbeweging. Training en rijden kun je zien als extra beweging. Hoe minder het paard afhankelijk is van de mens voor z'n dagelijkse beweging hoe beter. Bijkomend voordeel is dat je zelf ook eens een dagje rust kun nemen :-)

Paarden hebben geen dag en nacht ritme zoals de mens, en slapen slechts 2 en een half uur per etmaal, verdeeld over korte dutjes van ongeveer een kwartier. Ze slapen meestal staand, soms gaan ze er bij liggen. Slapen en uitrusten zijn geen redenen om een paard op stal te zetten. Als hij 's nachts buiten staat zal hij meer rondlopen dan in zijn stal.

Het is belangrijk dat je paard, als hij niet bereden of getraind wordt, toch motivatie vindt om te bewegen. Het is niet makkelijk een leefomgeving voor je paard te creëren die vergelijkbaar is met zijn natuurlijke habitat. Toch kunnen kleine wijzigingen al een verschil uitmaken in de mate waarin hij beweegt.

• Paarden dag en nacht buiten, weinig op stal
• Met andere paarden in kuddeverband, niet alleen
• Voedsel op verschillende plekken
• Water en voedsel zo ver mogelijk uit elkaar
• Paarden op een pad in plaats van een vierkant veld
• Extra bestemmingen zoals rolplaats, schuilstal, schuurpaal
• Als je paard zonder deken kan - zonder deken zal hij meer bewegen

Het verschil tussen de kwaliteit van de hoeven van paarden die alleen 's nachts op stal staan en paarden die altijd buiten staan is opvallend! Stalpaarden hebben over het algemeen zwakkere hoeven en vaker last van rotstraal.

Paarden op een dubbel pad, handig om paarden aan elkaar te laten wennen...

De juiste manier van bewegen en trainen
Niet alleen de kwantiteit maar ook de kwaliteit van de beweging is van invloed op de gezondheid van de hoef. De manier waarop het paard beweegt en zijn voeten neerzet kan zowel op een positieve als negatieve manier op de hoef inwerken.

De hoef moet op de juiste manier op de hiel landen. De hiel vangt de schok van de landing op. Daarna komt de teen neer en wordt de hoef over het breekover punt afgewikkeld. De hoef moet in balans zijn om een gelijkmatige landing mogelijk te maken. Op die manier wordt niet één kant van de hoef zwaarder belast dan de andere kant. Voor hiellanden en hoefbalans zijn gezonde stralen en een correcte trim onontbeerlijk.

De manier waarop het paard beweegt wordt beïnvloedt door conformatie, training en eventuele problemen elders in het lichaam. Een scheef paard zal z'n hoeven niet gelijkmatig neerzetten en belasten. Correct dressuurmatig trainen en rijden (rechtrichten) eventueel aangevuld met lichaamswerk (massage, osteopathie, etc) kunnen helpen om hoeven gelijkmatiger te belasten. Op die manier worden de kans op hoef- en been problemen en blessures verminderd.

Rijden en trainen op een biomechanisch niet correcte manier kunnen hoefproblemen veroorzaken. Paard die met slofteugel of DiepLaagRond gereden worden kunnen problemen krijgen in het hoefkatrol gebied. De Antoine de Bodt methode staat er om bekend te helpen bij hoefkatrolontsteking.

Paarden met conformatie problemen hebben een ervaren professionele trimmer nodig of een ondergrond waarop ze zelf hun hoeven bij kunnen houden. Een scheve bekapping van een rechte hoef is net zo schadelijk als een rechte trim van een scheve hoef!  Scheve hoeven zijn misschien niet de mooiste hoeven, maar als je paard daarmee beter loopt is dat toch beter.

Andersom zijn hoefproblemen ook van invloed op de beweging en symmetrie van het paard. De eerste symptomen van gevoelige hoeven of beginnende problemen worden vaak opgemerkt als veranderingen van de beweging tijdens de training. Het paard is bijvoorbeeld minder voorwaarts (lui...) of valt een schouder. Helaas wordt de oorzaak van veel rijtechnische problemen niet gezocht in kleine veranderingen in de hoef. Veel vaker wordt gekeken naar de spieren, het zadel en gedrag.

Soms is het moeilijk oorzaak en gevolg van elkaar te onderscheiden. Een paard met aan één hoef kwartierflare


Film de beweging
Om goed te kunnen zien hoe je paard zijn hoeven neerzet, en ook handig om later te kunnen vergelijken, leg je de beweging en landing vast op video. Hou je camera zo laag mogelijk en film de hoeven vanaf de zijkant om te zien of het paard op de hiel of teen landt. Film de benen terwijl het paard naar je toe loopt om te zien of de hoeven gelijkmatig en recht neergezet worden. Speel af in slow motion.

Meer artikelen in deze serie
De 5 sleutels voor gezonde hoeven:
Sleutel 1 - Bekappen
Sleutel 2 - Voeding
Sleutel 3 - Ondergrond
Sleutel 4 - Beweging
Sleutel 5 - Hygiëne 

Hoeven als ivoor zonder enige imperfectie...

In 1872 schreef een zekere W.E. Webb het boek 'Buffalo Land'. Het boek beschrijft het ‘Wilde Westen’, het land van de bisons en de indianen, De Rocky Mountains, Colorado, Kansas en The Great Plains, ofwel, de natuurlijke omgeving van de wilde mustang.

In hoofdstuk 21 beschrijft Webb hoe hij een kudde wilde paarden tegen komt. In een poging om een paard te 'creasen' (de nek raken met een kogel om het dier tijdelijk te verdoven - en dat lukt natuurlijk nooit) schiet hij tot zijn spijt 2 paarden dood.

Hij schrijft: "Ik staarde naar mijn 2 slachtoffers met minder tevredenheid dan die ik ooit eerder voelde na het schieten van een dier. Een paard doden is ongeveer hetzelfde als het schieten van een aap. Ze staan de mens te nabij om te dienen als voedsel. Het paard omdat het een zo'n trouwe dienaar is, de aap omdat, als we Darwin mogen geloven, onze voorouder."

Grappig om te merken dat men 140 jaar geleden al een aversie had tegen het eten van paardenvlees, een actueel onderwerp!

Webb schrijft verder: "Toen ik die twee mooie paardenlichamen verder onderzocht merkte ik iets op dat alle hoefsmeden ter wereld die paarden verminken eigenlijk eens zouden moeten zien. De hoeven waren hard en gezond en perfect als ivoor, zonder een enkel barstje of imperfectie."

Hij draait de hoef om en vindt onderop de voet het ‘geheim’ van deze superhoeven: fantastisch ontwikkelde gezonde stralen onder hoeven zoals “Moeder Natuur” ze gemaakt en onderhouden heeft zonder dat er ooit een hoefsmid in gesneden of gevijld heeft.

Webb concludeert dat hoefsmeden deze hoeven zouden moeten bestuderen. Het is duidelijk dat deze wilde paarden geen last hebben van de problemen die het gedomesticeerde paard heeft. 'The sorrows of horse-flesh are the fruits of civilization'. De problemen van onze paarden zijn de gevolgen van hun leven in gevangenschap, schrijft Webb. Door de natuurlijke hoef te bestuderen zouden we de gezondheid en bruikbaarheid van het paard aanzienlijk kunnen vergroten.

Hoewel Webb, voor zover ik kon nagaan, geen paarden- of hoevenman was en zijn 500 pagina's dikke boek slechts 2 pagina's wijdde aan paarden deed hij een wonderbaarlijk accurate observatie en trok hij ook precies de juiste conclusie: De lifestyle van het gedomesticeerde paard en de effecten van verkeerd bekappen en beslaan zijn de oorzaken van hoefproblemen.

Helaas zou het nog meer dan honderd jaar duren voordat er serieus naar de hoeven van wilde paarden gekeken zou worden... En we zijn er nog niet... Het zal nog wel even duren voordat iedereen doordrongen zal zijn van de noodzaak om paarden een zo natuurlijk mogelijk leven te bieden en een bekapping die de natuurlijke slijtage nabootst.

First, it is ridiculed.
Second, it is violently opposed.
Third, it is accepted as being self-evident.
~ Arthur Schopenhauer 

Reden te meer ook om het wilde paard te beschermen en te behouden. Als inspiratiebron, levende erfenis en kennisbank.

De 4 hoofdredenen paarden niet te beslaan

In deze video ontmoet wetenschappelijk verslaggeefster Celine Diezy in Frankrijk Pierre Enoff, (een biomechanic equine engineer). De video vat in feite alle artikelen van deze site in 7 minuten samen. Met prachtige beelden van vrolijk stappende onbeslagen paarden over de meest onmogelijke paden in de Pyreneeën. Barefoot inspiratie!

Hoewel de video opgezet is als 'anti hoefijzer' video zijn de beelden zeer zeker pro barefoot!

De 4 redenen om paarden niet te voorzien van hoefijzers:

• De hoef is een tactiel orgaan en kan met ijzers de ondergrond niet voelen. Hiermee wordt het risico op blessures verhoogd.

• Het hoefijzer dwingt het paard op de draagrand te lopen ('een lange nagel') die niet gemaakt is voor een gewichtdragende functie.

• Hoefmechanisme wordt verstoord door hoefijzers en hiermee de belasting van het hart verhoogd.

• De hoef kan zichzelf met een ijzer niet goed schoonhouden. Anaerobic bacterieen, vuil en schimmels horen niet thuis in een paardenvoet.

Een meest controversiële uitspraak in deze video: De levensverwachting van beslagen paarden is slechts de helft als die van onbeslagen paarden.

Barefoot inspiratie

Ik wens iedereen een heel goed nieuwjaar, en wens al jullie paarden rock crunching feet zoals de paarden op deze video van Nic Barker van Rockley Farm... Een heerlijk filmpje!

Video - Trimmen voor beginners

Deze driedelige video is gemaakt door de 61-jarige bekapster Dawn Willoughby. Ze legt op hele eenvoudige manier uit hoe je als paardeneigenaar je tussentijdse onderhoud kunt doen. Haar tip: begin gewoon eens met twee voorhoeven en doe de achterhoeven de volgende dag. Laat je werk, als je net begint, regelmatig controleren door een professional.

Les 1 - Afronden van de hoefwand vanaf de onderkant (deel 1 van de mustangrol)
Les 2 - Afronden van de hoefwand vanaf de bovenkant (deel 2 van de mustangrol)
Les 3 - Vijlen van de hielen

Mijn mening over deze videos:
Deze trim is geschikt als tussentijds onderhoud voor een beginnende, zelf trimmende paardeneigenaar. Deze trimstijl is niet geschikt voor paarden met probleemhoeven. Dit paard zou baat hebben met wat meer werk aan de steunsels en hielen en een kortere teen.

Elke bekapper heeft binnen de principes van het natuurlijk bekappen z'n eigen stijl. Als paardeneigenaar heb jij de verantwoordelijkheid om te bepalen of deze trimstijl voor jouw paard geschikt is of niet.

Link naar de videos:
Intro to hoof trimming for horse owners

Video - A maintenance trim

Video van Bill Campenelli, een amerikaanse bekapper uit Vermont. Hij legt uit dat bekappen geen grote klus hoeft te zijn als je het vaak genoeg doet. Hij heeft het zelfs over wekelijks!

Ik plaats deze video niet om bekappen makkelijker te laten lijken dan het is, maar wel om je een idee te geven hoe makkelijk het kan zijn.

Bill legt onder andere uit hoe flare ontstaat. Als de hoefwand te lang is komen hoefwand en witte lijn onder druk te staan. Onder invloed van deze druk zal de hoefwand naar buiten toe vervormen. Het is goed om te trimmen voordat flare ontstaat.

Elke bekapper heeft binnen de principes van het natuurlijk bekappen z'n eigen stijl. Als paardeneigenaar heb jij de verantwoordelijkheid om te bepalen of deze trimstijl voor jouw paard geschikt is of niet.

Hoof-tech.com

Video - Natuurlijk bekappen met Koen Theys

Video van Koen Theys, een belgische bekapper die uitlegt wat hij doet tijdens het bekappen van een paard. Hij legt uit over hoefmechanisme, steunsels, hiellanden, de mustangrol en waarom het niet nodig is en niet verstandig om een paard te beslaan.

Elke bekapper heeft binnen de principes van het natuurlijk bekappen z'n eigen stijl. Als paardeneigenaar heb jij de verantwoordelijkheid om te bepalen of deze trimstijl voor jouw paard geschikt is of niet.

Horsefulness.be