Stralen: De kussens van de hoef

Er zijn geen zoogdieren te vinden die niet op één of meer kussens lopen. De straal is het kussen onder de voet van het paard. De straal is een speciaal soort dik eelt en is essentieel voor de werking van de hoef en het comfort van het paard. Hoefproblemen en kreupelheden kunnen worden veroorzaakt door rotstraal (of straalziekte). Het voorkomen en verhelpen van problemen met de straal is een belangrijke taak van iedereen die een paard verzorgt.

Gezonde stralen
Stralen komen voor in verschillende vormen en maten. Een gezonde goed ontwikkelde straal bedekt minimaal 2/3e van de lengte van de hoef en is breed aan de achterkant bij de hiel. Een gezonde straal heeft een wasachtig gelige kleur in witte hoeven, en is grijs in zwarte hoeven. Een gezonde straal voelt aan als autoband: hard maar toch flexibel en onverslijtbaar. Het midden van de straal hoort in het midden geen diepe groeve te hebben maar een oppervlakkig kuiltje!

Links: Shetland in de zomer - Rechts: Percheron in de winter
Stralen bedekken 2/3e van de lengte van de zool en zijn breed aan de achterkant

De straal groeit van binnen naar buiten en wordt door beweging en contact met de grond steeds compacter en harder. De buitenste laag is het meeste vereelt, de onderliggende lagen zijn zachter en nog niet hard en sterk genoeg om in contact te komen met de invloeden van buitenaf. De straal vervelt onmerkbaar of in laagjes net zoals de zwilwrat die uit eenzelfde type weefsel bestaat.

Zwilwrat en straal bestaan uit hetzelfde weefsel en vervellen in laagjes

Functie van de straal
De straal hoort stevig in contact met de grond te staan en is bedoeld om gewichtdragend te zijn. Alleen dan kan de straal z'n belangrijke rol in het hoefmechanisme en de schokdemping vervullen. De straal geeft tegendruk aan de enorme krachten die op de hoef inwerken tijdens de beweging. Als de straal niet stevig op de grond staat zakt het hoefbeen steeds een beetje verder door richting de grond. Daarnaast zorgt de straal ervoor dat het paard niet uitglijdt. Met de straal voelt het paard de ondergrond en dus waar hij loopt.

• Schokabsoptie
• Tegendruk (hoefmechanisme)
• Grip
• Tastzin

Er zijn drie mogelijke oorzaken waardoor de straal niet op de grond staat: De straal is aangetast door rotstraal, de hoefwand is te lang gelaten of de hoef is beslagen. In alle drie de gevallen zal het grootste deel van het paardengewicht worden gedragen door de hoefwand (in het engels 'peripheral loading') die hier niet op berekend is. Het paard hangt dan als het ware aan de lamellen, die hier niet sterk genoeg voor zijn. In een goed functionerende hoef zal de gehele onderkant van de hoef (zool, straal en hoefwand) dragend zijn op het moment dat het paard z'n volle gewicht er op zet.

Wat kan er gebeuren als de hoef niet ondersteund wordt door een gezonde straal?

Drie (bloederige maar inzichtelijke) Youtube filmpjes van de Swedish hoofschool demonstreren het belang van de straal in een opstelling met een doorgezaagde kadaverhoef. Deze videos gaan niet specifiek over de straal maar tonen aan wat er met de hoef gebeurt als de straal niet op de grond staat.

In de videos wordt de hoef belast met hetzelfde gewicht als van een paard in beweging. Bij gebrek aan tegendruk van de straal kan het hoefbeen breken en de lamellen afscheuren (het moment van 'founder', hoefbevangenheid).

Coffin Bone Surprise
Final proof 1
Final proof 2

Rotstraal
Stralen kunnen ziek worden door besmetting met bepaalde schimmels en bacteriën (o.a. Candida Albicans en Spherophorus neaophorus, Fusobacterium necrophorum) die overal voorkomen in de natuur: in aarde, modder en in het darmkanaal, in mest. Stralen van paarden met een verminderde weerstand kunnen door deze microorganismen binnengedrongen en aangetast worden. Het straalweefsel wordt dan sneller weggevreten dan het lichaam nieuw weefsel aan kan maken. Dit proces van afstervend materiaal en bacteriëen en schimmels veroorzaakt een typische verotte geur en vies zwart materiaal. De straal zal er rommelig uit gaan zien, met gaten, vochtige diepe groeven en holtes waar je hoevenkrabber of je vinger diep in kan verdwijnen. De straal kan sponzig en zacht aanvoelen en kan zelfs na verloop van tijd gedeeltelijk of grotendeels verdwijnen.

Verschillende voorbeelden van rotstraal

Rotstraal herken je aan:

• Vieze geur
• Diepe middengroeve
• Loshangend materiaal
• Nattig of sponzig structuur
• Zwart of juist wit spul dat je los kunt krabben
• Weggevreten delen, aangetast weefsel

Rotstraal is zo gewoon dat de meeste paardeneigenaren niet eens weten hoe een gezonde straal eruit ziet! 80 tot 90% van de nederlandse paarden heeft er regelmatig of zelfs chronisch last van. Op de meeste anatomische tekeningen staat de middengroeve aangeduid als onderdeel van de voet. Helaas is middengroeve een symptoom van een zieke straal, en geen onderdeel van de anatomie van de hoef.

Behalve via de middengroeve kan rotstraal ook vanaf de zijdelingse groeven de straal binnendringen tussen de huidlaagjes van de straal. De infectie tast de diepere onrijpe lagen aan. Hierdoor wordt het normale proces van vervellen van de straal verstoort.

De rotstraal groeit vervolgens vanaf het oppervlak naar boven en naar binnen en kan zelfs tot in de haarlijn doorwoekeren. Rotstraal kan ook in het dieper gelegen digitale kussen doordringen.

Voorbeelden van erge rotstraal. Rotstraal = pijn

Oorzaken van rotstraal
Rotstraal houdt van een zuurstofarme, donkere en vochtige omgeving. Hoewel rotstraal in de winter vaker voorkomt dan 's zomers kunnen paarden er ook met droog weer last van hebben omdat de veroorzakers van rotstraal zelfs kunnen overleven zonder vocht.

Vuile stallen zijn een broedplaats voor rotstraal. Candida komt van nature voor in mest. Bestanddelen in urine verweken de stralen en maken ze extra vatbaar voor infecties. Schimmels en bacteriën houden van zaagsel omdat dit een hoge zuurgraad heeft. Ook vochtige stro en rubber matten zijn een perfecte leefomgeving. Een hoge zuurgraad (pH) van de wei kan een rol spelen in de mate waarin paarden last hebben of niet.

Het ene paard zal meer/vaker/hardnekkiger last hebben van rotstraal dan het andere. Dit ligt aan verschillende factoren:

• Weerstand van het paard
• Zuurgraad van het lichaam 
• Zuurgraad van de bodem
• Voeding
• Mineralen
• Beweging
• Bekapping

Paarden op een ruwvoer dieet met laag suiker gehalte zullen minder last hebben van rotstraal dan paarden op een graan en suiker dieet. Een gebrek aan bepaalde mineralen of een mineraal onbalans kan een rol spelen. Rotstraal kan een symptoom zijn van een veelvoorkomend gebrek aan koper en zink. Een hoog ijzergehalte in het drinkwater kan hiervan mede de oorzaak zijn.

Een goede bekapping en veel beweging houdt de bloedsomloop op gang. Een goed doorbloede voet is warmer, gezonder, droger en minder bevattelijk voor ziektekiemen. Daarbij kan een goed bekapte hoef zichzelf beter schoon houden. Vuil valt er vaak vanzelf uit. 

Rotstraal = pijn
Veel mensen denken dat paarden niet veel last hebben van rotstraal. Dit komt doordat met de rotstraal het weefsel verdwijnt en zo de druk van de straal op de ondergrond wegvalt. Maar druk er maar eens stevig in en je paard zal wel degelijk een pijnreactie geven.

Rotstraal en overgroeide steunsels
Bij sommige paarden met rotstraal zie je dat de steunsels sneller gaan groeien. Misschien komt dit doordat de onderliggende levende huid gestimuleerd wordt om extra snel nieuw weefsel aan te maken en blijft dit niet beperkt tot de straal alleen. In Nederland krijgen de paarden door de zachte bodem weinig de kans om de steunsels zelf af te slijten. Te hoge/lange steunsels of steunsels die over de zool heen groeien belemmeren het hoefmechanisme. Hou de steunsels goed bij als je zelf bekapt, of hou in de gaten of jouw bekapper ze goed wegsnijdt. Overgroeide steunsels worden soms aangezien voor zool. Kijk goed naar de onderkant van de hoef van je paard en verzeker je ervan dat deze er uit ziet zoals beschreven in Anatomie 2 - De onderkant van de hoef.  

Ernstige gevolgen van langdurige straalziekte
Om pijn in de achterkant van de hoef te vermijden zullen paarden gaan toonlanden. Door de toegenomen druk aan de voorkant zal de teen langer worden. Door het gebrek aan druk aan de achterkant zullen hoge hielen en contractie ontstaan. De schokabsorptie en hoefmechanisme nemen af en de hoef vervormt. Door de hoge hiel zal de onderste rand van het straalbeen niet langer parallel aan de grond staan maar met de teen naar beneden wijzen ('rotatie'). Het proces van vervorming gaat zo gelijdelijk dat de meeste mensen het niet in de gaten hebben. (Neem foto's!)

Rotstraal kan in de loop van de tijd heel veel grote problemen veroorzaken. Na een langere periode van rotstraal kan het paard ‘ineens’ kreupel worden. De link tussen de straalinfectie en bijvoorbeeld hoefkatrolonsteking en de rol die rotstraal speelt bij hoefbevangenheid is voor velen moeilijk te begrijpen. “Hij had al jaren rotstraal en hij was nooit kreupel...”

Er zijn inmiddels mensen die rotstraal zien als het grootste probleem dat paarden met hun hoeven kunnen hebben! Het klinkt misschien heel extreem, maar er zit een kern van waarheid in.

Teenlanden, verminderde schokabsorptie, verminderd hoefmechanisme, hoge hielen, rotatie van het straalbeen en contractie kunnen allemaal tot kreupelheid leiden waarop een paard definitief wordt afgekeurd of afgemaakt. En in al die fatale aandoeningen kan rotstraal een rol hebben gespeeld. Tijd dus om met die stralen aan de slag te gaan!

Het genezen van rotstraal
Er zijn veel producten en middelen tegen rotstraal. Sommigen werken beter dan andere. Het is vooral belangrijk dat je de behandeling doorzet. Dus niet even een paar dagen behandelen en dan weer opgeven, maar elke dag heel goed schoon en droog maken, met de haardroger op stand 1 en dan behandelen. Hou vol, tot het laatste beetje rotstraal is verdwenen en een hele nieuwe gezonde straal is gegroeid. Een maand lang elke dag behandelen is bij een flinke infectie echt het minimum!

Beter dan van buitenaf rotstraal bestrijden is om te kijken wat je kunt veranderen in de leefwijze, leefomgeving en dieet van je paard. Als alles bij het oude blijft zal de rotstraal binnen korte tijd weer terug zijn.

Als de rotstraal geneest zal allereerst zal de stank verdwijnen. De middengroeve zal sluiten en ziek en dood weefsel loslaten. De nieuwe straal die eronder groeit zal de juiste kleur en hardheid hebben. Na een maand kan er een nieuwe straal gegroeid zijn die wel gezond is maar nog niet maximaal uitgehard.

Zodra het paard meer comfort in de hiel heeft zal het paard hopelijk weer op de hiel gaan landen en zal de hiel zich gaan verlagen en verbreden. Als de zijdelingse groeven minder diep worden weet je dat de hoeven een positieve verandering aan het doormaken zijn. Dit deel van het genezingsproces kan langere tijd kosten. Een rotstraalvrije hoef die goed bekapt wordt (lage hiel / korte teen) heeft een goede kans om de correcte vorm en functie terug te krijgen.

In de straal snijden of niet?
Traditionele hoefverzorgers snijden de straal meestal in een nette vorm. Hiermee wordt de beste beschermlaag weggesneden en het zachtere weefsel onthuld. In de nieuwe visie op hoeven wordt de straal terughoudender benaderd. Gezond materiaal wordt niet verwijderd. Alleen loshangende flapjes en delen waaronder infectie zich kan schuilhouden worden voorzichtig weggesneden of geknipt. Zodra je een product gebruikt dat werkt zal aangetast weefsel vanzelf loslaten.

Producten
Goede producten:

• 50/50 mix antibiotica zalf en voetschimmel zalf (1% Clotrimazole)
• White Lightning of Oxine
• Silvetrasol
• Colloidiaal Zilver
• No Thrush

Schadelijk of werkt niet:

• Zwarte teer
• Chloor
• Producten met agressieve oplosmiddelen

Mijn eigen ervaring met rotstraal
Mijn paarden staan op dit moment in een erg natte wei met hoge pH waarde. Ze lopen veel door diepe modder maar hebben ook toegang tot een pad met gravel. Ze zijn kort bekapt. Ze staan 2 uur per dag op stal om op te drogen en hooi te eten, verder staan ze altijd buiten. Ze komen vrijwel nooit in aanraking met mest of urine. Sinds ze bijna altijd buiten lopen en ik de voeding en mineralen geoptimaliseerd heb volgens de ideëen van dr.Kellon hebben ze geen rotstraal meer. Twee van mijn 4 paarden hebben wel last van weke huid op de hoefballen. Eén van de vier heeft een diepe middengroeve omdat hij vroeger chronisch rotstraal heeft gehad. Ik weet niet of deze spleet ooit nog echt dicht zal groeien. Zelfs zonder infectie blijft het een zwakke plek.

Jou ervaring met rotstraal
Samengevat kun je zeggen: Geen straal, geen paard. Groei een gezonde straal onder je paard. Heb jij een paard met rotstraal en wil je de behandeling en genezing delen met anderen? Stuur (info@) paardenhoeven.info foto’s van voor en na de behandeling met beschrijving van het proces en de producten die je gebruikte.

Meer lezen:
Hoofrehab.com
Heikebean.com

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Anatomie 4 - De achterkant van de hoef

Op deze blog een serie artikelen over de anatomie van de hoef van het paard.
In deel 4 van de serie anatomie: De achterkant van de hoef.

De achterkant van de hoef (de hiel) is een belangrijke graadmeter voor de gesteldheid van de paardenvoet maar wordt helaas vaak over het hoofd gezien.

Lage brede hiel, straal op de grond, haarlijn parallel aan de grond

Gezonde hielen
Een gezonde hoef heeft lage, brede hielen. De haarlijn aan de achterkant van de hoef loopt parallel aan de grond. De straal is goed ontwikkeld (breed van achteren), vrij van ziekte en staat stevig op de grond. Het interne straalkussen dat je met je duimen kunt voelen, tussen de twee vleugels van het kraakbeen aan weerszijden (in het kuiltje van de kootholte), is stevig en dik.

Een hoef met een gezonde hiel en straal geeft het paard goede schokabsorptie en comfort tijdens de landing op de hiel. Hiermee wordt een hele waslijst aan mogelijke problemen voorkomen.

Voorwaarden voor lage hielen
Een goede sterke hiel ontwikkelen begint al direct na de geboorte. Het veulen wordt geboren met onderontwikkelde straalkussens die uit een vetachtige substantie betaan. Door vele kilometers te maken over een gevarieerde ondergrond ontwikkelen de straalkussens tot sterke en veerkrachtig kraakbeenachtige kussens achterin de voet.

Om een lage, brede, sterke hiel te krijgen en te houden zal het paard gewicht moeten dragen op de achterkant van de hoef. Als de hiel ongemakkelijk of pijnlijk aanvoelt zal het paard liever op de teen landen. Rotstraal, een te hoge hoefwand en onderontwikkelde straalkussens kunnen redenen zijn waarom een paard liever op de teen landt dan op de hiel.

De invloed van hoge hielen op de stand van het hoefbeen
Het hoefbeen is door zijn ingenieuze architectonische vorm in staat de extreme druk van het gewicht van het paard tijdens de landing op te vangen als de onderrand van het bot parallel aan de grond staat. Een hoge hiel zal het hoefbeen aan achterkant omhoog tillen en aan de voorkant meer naar beneden laten wijzen. Met het hoefbeen in de verkeerde stand staat zullen er krachten op de hoef uitgeoefend worden waar onderdelen niet op berekend zijn. De witte lijn verbinding kan worden opgerekt en de hoefcapsule vervormen.

De onderrand van het hoefbeen staat parallel aan de grond tijdens de landing

Een hoge hiel veroorzaakt een verkeerde stand van het hoefbeen. Op onderstaande rontgenfoto zie je links een hoef met een hoge hiel. De groene stippellijn geeft de onderrand van het hoefbeen aan. In rood is de omtrek van de hoef weergegeven. Om het hoefbeen parallel aan de grond te krijgen - op de computer! - verlagen we de hiel en kantelt het hoefbeen 10˚ naar achteren. Je ziet dan ook dat er materiaal ontbreekt bij de teen.

Hoge hielen brengen het hoefbeen in een verkeerde positie

Oorzaken hoge hielen
De oorzaak van hoge hielen kan een gebrek aan natuurlijke slijtage zijn door pijn of ongemak bij het landen op de hiel (bijvoorbeeld door rotstraal). Ook te laat, verkeerd of 'corrigerend' bekappen kan hoge hielen veroorzaken.

Links: Te lang niet bekapt en een beetje rotstraal - geen contractie
Rechts: Na bekappen zijn de hielen lager

Als de hoefwand bij de hiel te lang wordt gelaten wordt de straal van het paard als het ware van de grond afgetild. Hierboven een voorbeeld van een een paard met sterke hoeven waarvan de hoefwand te lang is gelaten en de straal niet in topvorm is. Een of twee keer trimmen en tegen rotstraal behandelen en de hiel is weer laag en de straal weer op de grond. Geen groot probleem.

Te lang niet bekapt + contractie.
De straal is naar beneden gedrukt (V-vormige haarlijn).

Problemen zullen ontstaan bij paarden niet niet zulke ijzersterke hoeven hebben of als hielen langdurig te lang worden gelaten. De straal hoort tegendruk te geven aan de druk die van boven komt. Valt deze tegendruk weg zullen het hoefbeen en de straal langzaam maar zeker naar beneden richting de grond geduwd worden. Aan de V-vorm van de haarlijn op de foto hierboven is dit duidelijk te zien. De hoef is als het ware doorgezakt van achteren. Veel hoeven vertonen dit probleem en ons oog is aan dit beeld gewend geraakt dat de meesten paardeneigenaars zich niet realiseren dat dit een flinke vervorming is van de hoef die het goed functioneren van de hoef belemmert.

Hoefijzers tillen het paard op dezelfde manier van de grond af als een te lange hoefwand. De straal wordt van de grond afgehouden. De hoef is hier niet op berekend en hoefbeen en straal zullen onder het gewicht van het paard op het hoefbeen toch richting de grond worden gedrukt. De hoef zakt door. De haarlijn is niet langer recht maar vertoont een V-vorm.

Contractie
Als de achterkant van de hoef minder gewicht draagt of belemmert wordt om uit te zetten onder druk zal de hiel gaan samentrekken. De ruimte voor de interne onderdelen neemt af. Het kraakbeen zal in de loop van de tijd omhoog worden gedrukt en de vleugels van het kraakbeen komen dichter op elkaar te zitten.

Contractie is een proces dat zo langzaam gaat dat je paard er ogenschijnlijk geen last van heeft. Daarbij kunnen de meeste paarden ongelofelijk veel hebben voordat ze echt laten merken dat ze pijn of ongemak hebben.

Tijdens het herstel van contractie en hoge hielen kunnen paarden duidelijker last ondervinden. Alle onderdelen van de voet die lange tijd in de verdrukking hebben gezeten moeten dan weer terug komen in een natuurlijker positie. Dit kan een pijnlijk proces zijn en één van de oorzaken dat paarden een moeilijke tijd doormaken in de overgang van beslagen naar onbeslagen.

Ondergeschoven hielen
Een ander probleem dat kan ontstaan aan de achterkant van de hoef zijn ondergeschoven hielen. De hielen zitten dan niet naast het breedste deel van de straal maar te ver naar voren. De hoek waaronder de hiel groeit is dan kleiner dan de hoek van de hoefwand. Ook aan de hoek waaronder de tubules groeien kun je zien dat hielen ondergeschoven zijn. Ondergeschoven hielen zijn een vervorming van de hele hoefcapsule die naar voren toe getrokken is. Een belangrijke oorzaak van dit probleem is dat de teen in veel gevallen te lang wordt gelaten of niet goed wordt afgerond.

Ondergeschoven hielen worden soms aangezien voor te lage hielen

Tips voor gezonde hielen
- Geef veulens en jonge paarden veel de ruimte om te bewegen
- Bekap zeer regelmatig
- Hou de hoefwand kort
- Voorkom rotstraal en behandel direct
- Houdt hielen laag en tenen kort
- Rond de teen af met een mustangrol
- Geef de juiste voeding en mineralen
- Geef je paard zo veel mogelijk (vrije) beweging

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Voeten van paarden en andere dieren

Alle zoogdieren hebben een zelfde soort 'bouwplan'. Om het paard en zijn voeten beter te begrijpen is het een idee om ze eens te vergelijken met de voeten van ander diersoorten inclusief die van onszelf. Zelfs de menselijke anatomie vertoont overeenkomsten met die van het paard.

Mens, paard en andere zoogdieren hebben een vergelijkbaar 'bouwplan'

Botten
De meest uiteenlopende dieren van vleermuis tot walvis hebben dezelfde botten in dezelfde volgorde. De afmetingen, verhoudingen van de verschillende anatomische onderdelen zijn in de loop van de evolutie veranderd onder invloed van de levensstijl van de soorten: van zwemmen, vliegen, klimmen, rennen, graven of friemelen…

De botten in het paardenbeen zijn gemakkelijk te herkennen in onze eigen hand (op het plaatje een Oerang Oetang hand) en in de benen van andere dieren:

Mens     Middenhandsbeen    1e vingerkootje     2e vingerkootje     3e vingerkootje     
Paard     Pijpbeen     P1 - Kootbeen     P2 - Kroonbeen     P3 - Hoefbeen

Het laatste bot van de ledematen wordt bij al deze 6 diersoorten beschermd door hoorn materiaal. De bescherming komt in de vorm van nagels, klauwen of hoeven. De mensaap is de enige van deze 6 die alleen een beschermende nagel aan de bovenkant heeft. De andere 5 diersoorten hebben een nagel die uit twee stukken bestaat: De unguis voor bescherming van boven (nagel of hoefwand), de subunguis voor bescherming van onderen (zool van het paard of onderzijde van de klauw).

Kussens
Zoogdieren lopen op 3 verschillende manieren: Op de gehele zool, op de vingers/tenen of op de vingertoppen. De mens en de beer zijn zoolgangers, honden en katten zijn teengangers, koeien en paarden zijn topgangers. De mens (zoolganger) loopt op drie sets kussentjes: de hiel, bal van de voet en de teenkussentjes. De hond loopt op twee sets kussentjes. Het paard loopt (als het goed is) op één kussen. En dit is de straal!

a, b, c - Eeltkussens van mens, hond en paard vergeleken

Straal = kussen
De straal is een super belangrijk onderdeel van de paardenhoef! Helaas weten niet veel mensen dat en is de straal in veel paarden zo aangetast door rotstraal dat het slechts een klein, ziek en onderontwikkeld dingetje is op de bodem van de zool. De straal hoort een groot deel van de zool te bedekken en op de grond te staan. Het weefsel van de straal moet hard, flexibel en net moeilijk verslijtbaar te zijn als een autoband. Het is een onmisbaar onderdeel van de paardenhoef voor grip, schokdemping en tastzin. Geen straal geen paard!

Zwilwrat en ergot
Overblijfselen van eeltkussens die het paard niet (meer) gebruikt om op te lopen zijn de zwilwrat en in sommige paarden het spoortje of ergot. Het eeltachtige weefsel van de zwilwrat lijkt sterk op dat van een gezonde straal en vervelt op dezelfde manier in laagjes. 

Straal, ergot en zwilwrat bestaan uit hetzelfde type eeltweefsel

Tot voor kort werd aangenomen dat de zwilwrat en ergot overblijfselen waren van respectievelijk de duim en de pink. Dat klopt niet. De zwilwrat zit boven het gewricht in het voorbeen en onder het gewricht in het achterbeen. De ergot zit in het midden van de kogel. Restanten van de pink kunnen niet midden tussen de restanten van de wijs en middelvinger (griffelbeentjes) terecht zijn gekomen.

Onevenhoevigen
Kijk ook eens naar de onderkant van de hoeven die evolutionair gezien vrij dicht bij het paard staan. Dit zijn de voeten van onevenhoevigen: De neushoorn, de tapir en het paard. Hoewel de neushoorn en de tapir op meer tenen lopen dan het paard zijn het eveneens topgangers. Ze lopen duidelijk op de kussens van hun voet.

Er is geen enkel zoogdier te vinden dat niet op één of meer kussens van de voet loopt. Behalve veel gedomesticeerde paarden, paarden met rotstraal en paarden met hoefijzers. Gebrek aan grondcontact van de straal is de oorzaak van veel paardenleed.

Onevenhoevigen: Neushoorn, Tapir en Paard en hun voeten van onderen

Paardachtigen vergelijken
Het zou interessant zijn om de hoeven van de verschillende paardachtigen te vergelijken. Ik ben hiervoor op zoek naar foto's van bijvoorbeeld de zolen van wilde zebra's en przwalskipaarden. Ik heb hiervoor al naar verschillende Afrikaans jachtclubs en naar de reservaten in Mongolië ge-emaild, maar helaas nog zonder resultaat.

Wel kwam ik deze foto van een wilde ezel tegen. Heel duidelijk te zien in de ezelvoet is dat de zachtere onderdelen zich in de achterkant van de voet bevinden en de hardere onderdelen aan de voorzijde. Voor en achter zijn in een paardenhoef maximaal geintegreerd. Vergelijk die hoeven met de teen van een hond dan zie je dat elke teen zowel een kussen als nagel bevat maar dat bij de ene diersoort die onderdelen meer los van elkaar staan en bij andere diersoorten ze meer met elkaar verweven zijn.

Kussens en nagels: wilde ezel - pony - hond

Meer weten?
Comparative foot morphology

De 5 sleutels voor gezonde hoeven

Het geheim voor gezonde hoeven is geen kwestie van toeval, geluk, genen of het hebben van een goede smid. Goede hoeven zijn de weerslag van de algehele gezondheid van je paard. Hoefgezondheid is het resultaat van een samenspel van diverse factoren die je kunt samenvatten in 5 sleutels. Jij, als paardeneigenaar bent uiteindelijk verantwoordelijk voor alle 5 deze sleutels, ook als je niet zelf de hoeven van je paard bekapt.

1) Voeding
De samenstelling van de voeding zie je terug in de kwaliteit en de vorm van de hoeven. Gevoeligheid, flare, ribbels, spleten, barsten; voeding is de belangrijkste sleutel in het oplossen en voorkomen van de meeste hoefproblemen. Vezelrijk natuurlijk voedsel met een laag suikergehalte is essentieel voor gezonde hoeven. Verder zijn sommige aminozuren en vetzuren onmisbaar voor hoeven. Daarnaast zul je moeten nagaan of alle mineralen in de juiste hoeveelheid en verhouding in het voer voorkomen. Is dit niet het geval kunnen supplementen die naadloos aansluiten op de samenstelling van het voer een enorm verschil uitmaken voor de hoef.

2) Beweging
Veel (vrije) beweging is essentieel voor paardenhoeven. Elke stap die het paard neemt wordt de hoef door de werking van het hoefmechanisme voorzien van zuurstof en voeding en worden afvalstoffen afgevoerd. Hoeven die niet goed doorbloed zijn zullen niet goed groeien en in conditie blijven. Een optimaal fuctionerend hoefmechanisme is belangrijk om hoefproblemen en blessures te voorkomen en voor de algehele gezondheid van het paard.

3) Hygiëne
De straal is het kussen onder de voeten van het paard en onmisbaar voor comfort, grip, tast, schokdemping en hoefmechanisme. Zonder straal geen hoef. Zorg elke dag voor de stralen van je paard. Hou ze schoon en droog en behandel tegen rotstraal zodra de eerste symptomen verschijnen. Bedenk dat elke keer als je paard in mest staat de hoef opnieuw besmet wordt met de veroorzaker van rotstraal. Op je lange lijst van verzorgingstaken staat water op de eerste plaats, straalverzorging met stip op nummer 2. 

4) Ondergrond
Hoeven passen zich perfect aan elke ondergrond. Leeft je paard op een zachte bodem kun je niet van hem verwachten comfortabel weg te draven op grind of asfalt. De beste manier om hoeven in conditie te brengen is een gevarieerde ondergrond aan te bieden in de dagelijkse leefomgeving. 

5) Bekapping
Hoeven bekappen kun je zelf doen of uitbesteden aan een professionele bekapper. Wie het ook doet, het blijft de verantwoordelijkheid van de paardeneigenaar om in de gaten te houden of de bekapper goed werk verricht en dat het vaak genoeg gebeurt. Informeer je zelf goed en kijk goed en wees kritisch. Stel vragen en neem geen genoegen met ontwijkende of vage antwoorden of antwoorden die je niet begrijpt. Neem foto’s van de hoeven en hou elke verandering in de gaten!

De samenwerking van de 5 sleutels
Er zijn paarden die goede hoeven houden met slechts enkele van de 5 sleutels voor hoefgezondheid. Mijn buurvrouw heeft er zo één. Jack staat altijd buiten, eet zoveel gras als hij wil en krijgt verder niets. Z’n hoeven worden nooit uitgekrabt en hij wordt zelden bereden. Hij wordt wel regelmatig bekapt. Zijn hoeven zijn perfect. Paarden zoals Jack zijn zeer zeldzaam!

Een paard dat 23/7 op stal staat op een dieet van graan en suiker, weinig beweging krijgt en veel in aanraking komen met mest en urine kun je een perfecte bekapping geven, maar de kans is klein dat zo’n paard er comfortabel bij loopt. De kans is groot dat een paard dat op deze manier alleen bruikbaar blijft door hem te beslaan. Dit is helaas alleen symptoombestrijding (het paard voelt het niet) en lost de problemen niet op.

Je hoort soms zeggen dat de goede hoeven uit de paarden gefokt zijn. Het tegendeel waar. Paarden staan genetisch nog zo dicht bij hun voorouders (veel dichter dan bijvoorbeeld varkens of koeien) dat velen prima zouden overleven als ze losgelaten zouden worden in hun natuurlijke leefomgeving. Hoefproblemen zijn de welvaartsziekten van het paard! Elke verandering in de leefomstandigheden van een paard zal invloed hebben op de hoeven. Door je goed te laten informeren kun je zelf ontdekken welke veranderingen een positieve invloed hebben op de hoeven van jouw paard.

Meer artikelen in deze serie
De 5 sleutels voor gezonde hoeven:
Sleutel 1 - Bekappen
Sleutel 2 - Voeding
Sleutel 3 - Ondergrond
Sleutel 4 - Beweging
Sleutel 5 - Hygiëne