Spijsvertering en hoefgezondheid

In Nederland wordt steeds minder brok gevoerd. Paardeneigenaren beginnen zich te realiseren dat de gezondheid van paard en hoef negatief wordt beïnvloed door voeding die zetmeel en suiker bevat. Om te begrijpen waarom biks, granen en suiker problemen kunnen opleveren is het nodig om naar het spijsverteringsstelsel van het paard te kijken. Wat gebeurt er eigenlijk met het voedsel dat onze paarden eten en hoe kunnen we er voor zorgen dat voedsel geen negatieve invloed heeft op de gezondheid van de hoef?

De spijsvertering van het paard is gemaakt om de hele dag door kleine hoeveelheden vezelrijk voedsel te eten. Het grootste deel van het dieet van het paard moet daarom ruwvoer zijn dat de hele dag door beschikbaar is. Problemen in de spijsvertering kunnen ernstige gevolgen hebben. Niet alleen voor het maagdarmstelsel zelf maar speciaal ook voor de hoeven, die de barometer zijn voor de algehele gezondheid van het paard.

Verschillende manieren van spijsverteren
Er zijn twee manieren waarop dieren hun voedsel verteren. Dieren die herkauwen (koeien, geiten) verteren vezels (cellulose) met behulp van fermentatie door micro-organismen. Alle andere dieren, die niet herkauwen, inclusief de mens, verteren hun voedsel met behulp van enzymen. Het spijsverteringsstelsel van het paard is een combinatie van deze twee methoden. Paarden herkauwen hun voedsel niet en hebben een gedeeltelijk enzymatische spijsvertering. Om het hoofdbestanddeel van hun energie beschikbaar te maken zijn ze afhankelijk van cellulose fermenterende bacteriën.

De anatomie van het spijsverteringsstelsel
Het spijsverteringsstelsel van het paard bestaat grofweg uit twee delen. Het voorste deel bestaat uit de maag en de dunne darm waar enzymatische vertering plaats vindt. Het achterste deel bestaat uit de blinde darm (caecum) en dikke darm waar bacteriële fermentatie plaatsvindt. Om dit artikel niet al te lang en ingewikkeld te maken hieronder een beknopt overzicht van de spijsvertering van het paard...

De spijsvertering van het paard (anatomie)

De spijsvertering

De mond
Het verteren van voedsel begint in de mond. Het paard bijt voedsel af en vervolgens kauwt hij er 70 tot 90x per minuut op. Tijdens het kauwen worden vele liters speeksel aangemaakt.

De maag
De gekauwde vloeibare voedselbrij gaat via de slokdarm naar de relatief kleine maag. De maag produceert maagzuur en heeft hierdoor een hoge zuurgraad (pH 1,5 tot 2). Het voedsel wordt in de maag met maagzuur vermengd en gedeeltelijk afgebroken en opgenomen. Hierna wordt de massa naar de dunne darm overgeheveld. 

De dunne darm
In de maag en dunne darm worden vooral de gemakkelijk verteerbare en oplosbare componenten zoals zetmeel, eiwit en vet verteerd. Met behulp van enzymen worden deze voedingsstoffen omgezet in melkzuren die vervolgens in de bloedbaan worden opgenomen. De zuurgraad van het voedsel wordt in de dunne darm geleidelijk aan geneutraliseerd tot ongeveer pH 7. De voedselbrij wordt hierna naar het achterliggende gedeelte van het spijsverteringskanaal getransporteerd.

De blinde darm
In de blinde darm of caecum (een groot soort zak van ongeveer 1 meter lang en 30 liter inhoud) wordt cellulose afgebroken (gefermenteerd) door bacteriën en omgezet in vetzuren die via de darmwand in de bloedbaan worden opgenomen. Vetzuren kunnen direct als brandstof worden gebruikt of worden opgeslagen in het lichaam voor later gebruik. Behalve energie in de vorm van vetzuren komen bij de fermentatie ook andere stoffen vrij zoals eiwitten, vitamines B en K en gassen en niet onbelangrijk: warmte.

Het paard maakt geen enzymen aan voor de vertering van cellulose. Al het verteringswerk van vezels wordt verricht door microben: triljoenen bacteriën en schimmels en protozoa (meer dan 400 soorten!) zijn constant bezig met het afbreken van moeilijk verteerbaar plantenmateriaal. Het paard is zeer afhankelijk van de samenwerking met de microben. De microben zijn op hun beurt afhankelijk van het paard dat hen een leefomgeving biedt. De micro-organismen kunnen alleen overleven en hun werk doen in een leefomgeving met een neutrale zuurgraad (pH 6,7).

De dikke darm
Na ongeveer 7 uur fermentatie in het caecum komt de brij in de dikke darm terecht. In de dikke darm wordt de bacteriële vertering van de vezels voortgezet. Ook hier worden de vrijgekomen voedingsstoffen via darmwand opgenomen in de bloedbaan. Vervolgens wordt ook het water uit de massa opgenomen.

De endeldarm
In het laatste deel van het darmkanaal, de endeldarm, wordt de laatste hoeveelheid water aan de massa onttrokken en wordt wat over is gebleven tot mestballen gevormd. Die komen er uit bij de anus.

Verstoring van de spijsvertering
Het voorste deel van de spijsvertering werkt met behulp van enzymen. Het achterste gedeelte van de spijsvertering werkt met microben en is alleen geschikt om vezels te verteren. Als andere voedingsstoffen dan vezels in het caecum en de dikke darm terecht komen wordt de leefomgeving van de microben verstoord en sterven ze af.

Als het paard meer suiker en zetmeel eet dan het eerste deel van de spijsvertering in staat is te verwerken zullen onverteerde resten van deze onverteerde voedingsstoffen doordingen tot het achterste deel van het darmsstelsel. Het aantal melkzuur bacteriën in caecum en dikke darm neemt dan toe en hiermee ook de zuurgraad. De microben die verantwoordelijk zijn voor de fermentatie van vezels sterven door de verhoogde zuurgraad af en ook de darmwand wordt aangetast door de lage pH. De dood van de micro-organismen zorgt voor het vrijkomen van gifstoffen. Hoefbevangenheid (inflammatie en afscheuren van de lamellen) is een reactie van het lichaam op deze gifstoffen.

Acuut of chronisch?
We kennen allemaal het bijna spreekwoordelijke voorbeeld van het paard dat in de voerschuur is beland. Hij propte zich vol met vele kilo’s graan en biks en raakte vervolgens acuut hoefbevangen. De suikers en zetmeel in het graan maakten dat de bacteriën in de achterste darmen afstierven. De gifstoffen die hierbij vrij kwamen zorgden voor een acute inflammatie van de lamellen en de hoefwand liet los.

Je denkt: Dat overkomt mij niet, en je hebt gelijk.

In de praktijk zal de invloed van een verstoorde darmflora op de gezondheid van de hoef vaker een sluipend en chronisch proces zijn. Dit is waarschijnlijk één van de grootste redenen waarom zoveel paarden niet zonder hoefijzers kunnen.

Veel paarden die op een ‘normaal’ dieet van paardenvoer en gras gehouden worden zullen in veel gevallen elke dag iets te veel suiker en zetmeel binnenkrijgen. De spijsvertering en darmflora zal chronisch een beetje verstoord zijn en het spijsverteringsstelsel zal een licht verhoogde pH waarde hebben. Veel paarden hebben hierdoor altijd last van een lage dosis gifstoffen in hun systeem. Het gevolg kunnen moeilijk te herkennen vage klachten zijn, maagzweren, gedragsproblemen en gevoeligheid van de hoef.

De hoeven en kroonrand zullen soms warm aanvoelen door lichte inflammatie. Hoeven vertonen regelmatig horizontale randen of, in witte hoeven, roze plekken. De witte lijn is iets opgerekt. Er kan sprake zijn van flare. Het probleem is dat we gewend zijn aan het uiterlijk van de hoeven en geen aanleiding hebben om te denken dat er langzaam maar zeker iets mis aan het gaan is. Tot de lamellen zo verzwakt zijn dat op een slechte dag het paard hoefbevangen staat. De situatie lijkt dan acuut terwijl het onderliggende probleem al jarenlang chronisch aanwezig was.

Langzaam maar zeker wordt de niet-acute invloed van voeding op de hoeven meer herkend. Verschillende benamingen doen de ronde: LGL (Low Grade Laminitis) SCL (Sub Clinical Laminitis). 

Voeding en hoeven in de praktijk
Is je paard gevoelig op harde ondergrond? Is je paard gevoelig na een redelijk korte bekapping? De oorzaak is veelal de hoeveelheid suikers en zetmeel in de voeding. Steeds meer mensen voeren steeds minder (graan-) brok en meer ruwvoer (inclusief lucerne en bietenpulp). 

Blijf niet hangen in het idee dat je paard biks en muesli zo lekker vindt of dat hij niet zonder kan. Paarden die mager worden zonder krachtvoer hebben (nog) niet de juiste darmflora om cellulose effectief om te zetten in vetzuren. Dit probleem is veroorzaakt door krachtvoer, en dus geen oplossing! Er zit meer dan genoeg energie in ruwvoer als je paard het er uit weet te halen. Door de tijd te nemen om de microben in het paard zich te laten aanpassen en eventueel probiotica te geven kan vrijwel ieder paard op een ruwvoer dieet prima op gewicht blijven en presteren.

Verander het dieet van je paard geleidelijk. Micro-organismen in de darmen hebben tijd nodig zich aan te passen aan ander voer.

Ook gras en hooi kunnen te veel suiker bevatten om de spijsvertering optimaal te laten werken. Het is dus belangrijk om hooi te laten testen op suiker gehalte en eventueel het grazen te beperken door middel van bijvoorbeeld stripbegrazing of een beperking in aantal uren op de wei. Hou het grazen extra in de gaten op zonnige dagen (Zie de fructaanindex van Hoefnatuurlijk).

De hoeveelheid suikers en zetmeels die een paard aan kan verschilt van paard tot paard. Sommige paarden met gevoelige hoeven verbeteren zichtbaar zodra ze van weidegras overgegaan zijn op hooi. Andere paarden kunnen prima op de wei zonder hoefproblemen te krijgen.

Ook het tempo waarop paarden eten speelt een rol. Sommige paarden zijn zelfregulerend en grazen niet meer dan hun spijsvertering tegelijk aan kan. Anderen zijn echte lekkerbekken of vreetzakken. Na een dag op de wei kun je bij die dieren soms aan de rechterflank het caecum letterlijk zien uitpuilen. Paarden kunnen geirriteerd reageren op aanraking in dit gebied. Voor deze chronische overeters kunnen een graaskorf of slowfeeder een oplossing bieden.

Onderzoek naar hoefbevangenheid

Gisteren publiceerde Jaime Jackson, de directeur van de AANHCP een dringende boodschap. In zijn artikel dat je hier kunt downloaden doet hij een oproep aan de dierenbeschermende organisaties om eindelijk eens wakker te worden en iets te doen aan het paardenleed dat veroorzaakt wordt door hoefbevangenheid en het medische onderzoek er naar waarvoor elk jaar talloze paarden worden opgeofferd.

Hoefbevangenheid kan voorkomen worden
Hoefbevangenheid (in alle gradaties) is wereldwijd een groot probleem dat wordt veroorzaakt door de onnatuurlijke manier waarop paarden worden gehouden, gevoerd en gehuisvest.

In bijna alle gevallen is hoefbevangenheid te voorkomen en in veel gevallen te genezen. Niet door een medicijn of een kunstmatig hulpmiddel maar door paarden te houden op een manier die past bij de manier waarop ze zijn geëvolueerd.

Dat is geen quick fix zoals een medicijn, een operatie of een hoefijzer. Het vergt een nieuwe mentaliteit en visie van de mens op het paard. Met de informatie die nu beschikbaar is, is het niet langer de vraag of een paard in een box 'zielig' is of niet. Nu we harde bewijzen hebben dat 20 uur per dag stilstaan ongezond is en in strijd met wie en wat het paard is wordt de vraag of dit ethisch te verantwoorden is dringender dan ooit.

Op zoek naar een wondermiddel
De medische en pharmaceutische industrie is nog steeds op zoek naar het wondermiddel dat zal voorkomen dat hoefwanden losraken van paardenvoeten. Degene die dit middel zou uitvinden zou schathemeltje rijk worden. Ieder jaar worden talloze gezonde paarden (die verder niemand meer wilde, die dus 'gemakkelijk' opgeofferd konden worden) ingespoten met middelen waardoor ze acuut hoefbevangen raken. Een paar uren of dagen later krijgen ze de kogel of een spuitje. Dan kunnen de experts de hoeven uit elkaar halen en onder de miscroscoop precies zien wat er gebeurd is.

Het onderzoek en de vivisectie op paarden om een oplossing te vinden voor hoefbevangenheid is onzinnig en onnodig omdat de oplossing er al lang is. Paarden die in een kudde leven, continu bewegen en kleine beetjes ruwvoer eten (+ correct hoefonderhoud) krijgen geen last van deze aandoening.

Liever makkelijk?
De manier van paardenhouden die het meest geschikt is voor paarden is misschien niet geschikt voor veel paardenhouders. Er zijn mensen die hun paard 'lekker makkelijk' op stal willen houden en graan willen voeren. Zouden deze mensen 10.000 euro willen uitgeven aan experimentele stemcell treatment als hun paard hoefbevangen raakt? Of hadden ze liever gewild dat ze het hadden kunnen voorkomen? Het dilemma is dat het paard dan vandaag niet keurig schoon en geschoren in een box voor hen klaar had gestaan...

Wat er niet werkt aan de natuurlijke benadering
De barefoot movement heeft al veel goeds gedaan. Maar wat er soms niet aan werkt aan de methode is de manier waarop de 'natuurlijke boodschap' wordt uitdragen. Persoonlijk vind ik Jaime Jackson erg extreem in z'n opvattingen dat paarden nooit meer in een wei zouden mogen. Nooit meer een deken op.

De stijl van zijn oproep (met vergelijkingen met medisch onderzoek van nazi's en kanker door roken) maakt dat hij waarschijnlijk een minder groot publiek bereikt dan hij graag zou willen. Ik ga bijvoorbeeld ook niet, zoals hij suggereert, mijn paardenvoeder leverancier vertellen dat wat hij verkoopt slecht is voor paarden. Ik ga ook de universiteit geen brief sturen dat ze moeten ophouden met het afmaken van paarden voor onderzoek naar hoefbevangenheid.

De essentie is informatie
Toch, de kern van zijn verhaal raakt een gevoelige snaar. De belangrijkste manier om hoefbevangenheid te voorkomen is het informeren van paardeneigenaars. Ze moeten meer kennis krijgen over hoeven, veranderingen in hoeven leren herkennen, en op de hoogte raken van de invloed van voeding en lifestyle op de gezondheid van hun paard en de hoeven. Dit alleen zal hoefbevangenheid voorkomen.

Hoe meer eigenaars oog krijgen voor wat het paard werkelijk is en waar zijn behoeftes liggen hoe minder hoefbevangenheid voor zal komen. De zoektocht naar een medische oplossing zal dan vanzelf verdwijnen.

Een triest verhaal: Dynaking
Mijn voornemen voor deze website was om vooral informerende en positieve en praktische artikelen te plaatsen. Soms kan ik gewoon niet om het onderwerp paardenleed heen. Het verhaal hieronder gaat over Dynaking.

Dynaking werd in 1997 geboren begon zijn levenals veelbelovend renpaard. Tot zijn tiende rende hij mee in 56 races en werd zelfs genomineerd voor de Kentucky Derby. Na zijn carriere als renpaard is het mis gegaan met zijn leven en een paar jaar later, in december 2010 werd hij gevonden op een 'animal dump site'. Hij was zwaar verwaarloosd, mager en hoefbevangen.

Dynaking (Gifted) werd opgevangen door een animal rescue. Het is hartverscheurend om te zien hoeveel er voor dit paard gedaan is. Kosten nog moeite zijn gespaard om hem te helpen met zijn hoefbevangenheid. Hij kreeg zelfs behandelingen met stamcellen ter waarde van duizenden dollars. Alle filmpjes op youtube ademen de ultieme hoop dat dit paard zich zal herstellen. Op sommige fragmenten zie je hem inderdaad zelfs rondrennen, maar gezonde hoeven kreeg hij niet meer.

Op 7 november 2012 is Dynaking overleden.

Ik denk niet dat een natuurlijke behandeling dit paard had kunnen redden. Rontgenfoto's lieten zien dat het hoefbeen zwaar vervormd was. Dynaking's case laat me inzien waarom de wens naar een wondermiddel of een medicijn dat echt werkt tegen hoefbevangenheid zo groot is. Het is niet alleen een resultaat van de drang om winst te maken van de pharmaceutische industrie. Het is ook de diepe wens om dieren te helpen. Als er ooit één paard was die het verdiende om genezen te worden was het dit paard Dynaking, of Gifted.

En toch zeg ik, als er één paard was geweest dat niet op z'n tweede beslagen had moeten worden, niet z'n leven lang in een box had moeten staan op een dieet van graan en suiker, niet had moeten geslagen worden tot de eindstreep, en niet na z'n carriere afgedankt had moeten worden als afval van de raceindustrie, dan was het Gifted. En dat was het beste deel van zijn leven.

De meeste problemen van paarden zijn uiteindelijk problemen van hoe wij zijn, van onze samenleving.

Een citaat van Gandhi
The greatness of a nation and its moral progress can be judged by the way in which its animals are treated. I hold that the more helpless a creature, the more entitled it is to protection by man from the cruelty of man. I feel that spiritual progress does demand at some stage that we should cease to kill  (and use for other purposes that is not in the interest of the animal) our fellow creatures for the satisfaction of our (bodily) wants.

De witte lijn

De hoef is in feite een heel bijzonder type huid. Huid bestaat uit twee lagen: De lederhuid (dermis) en de opperhuid (epidermis). De lederhuid bevat zenuwen en bloedvaten en maakt van binnen naar buiten de beschermende, ongevoelige opperhuid aan (hoorn, keratine). De lederhuid van de hoef wordt corium genoemd, de opperhuid wordt gevormd door de hoefwand. Die twee lagen hebben een ribbelachtige oppervlak (lamellen) die als klittenband of een ritssluiting voor een stevige verbinding zorgen tussen de hoefwand en de interne voet. 

Lamellen
De verbinding van de lamellen is ongelofelijk sterk. De lamellen en de zijtakjes van de lamellen zorgen voor oppervlakte vergroting. Als je de lamellen van de hoefwand helemaal plat zou maken is het oppervlak per hoef meer dan een vierkante meter! De verbinding is door het grote oppervlak en de ribbelstructuur zo sterk dat het moeilijk is om de hoefwand van een kadavervoet af te trekken. De witte lijn connectie van een levende, gezonde hoef is bijna onmogelijk te verbreken, hoewel het soms in een ongeluk (bijvoorbeeld vastzitten in een hek) gebeurt dat een paard een deel van de hoefwand afscheurt.

Dermale en epidermale lamellen passen in elkaar als klittenband

De lamellen lopen aan de voorkant recht naar beneden, bij de kwartieren lopen ze schuin. De lamellen zitten bij de teen dichter op elkaar dan bij de kwartieren en de hiel.

De witte lijn
De lamellen van de lederhuid (dermis) worden dermale lamellen genoemd.
De lamellen van de opperhuid (epidermis) worden epidermale lamellen genoemd.

De 'witte' lijn tussen zool en hoefwand zijn de epidermale lamellen

De witte lijn aan de onderkant van de hoef, rondom de zool, is het uiteinde van de epidermale lamellen van de hoefwand. Als je goed kijkt zie je een soort streepjes. De epidermale lamellen zijn de 'buitenste tandjes van de ritssluiting'. Neem eens een vergrootglas mee en bekijk de goed schoongemaakte hoeven van je paard. Erg interessant!

Een probleem met de naamgeving is dat de witte lijn nooit wit is. Meestal zal de witte lijn bruin of grijs zijn omdat er wat vuil in kan gaan zitten. Als de witte lijn helemaal schoon gevijld is heeft het een goudgele of wasachtige kleur. De witte lijn wordt daarom ook wel gouden lijn genoemd.

Vanuit het corium wordt de ongepigmenteerde binnenste laag van de hoefwand aangemaakt. De buitenste laag van gepigmenteerde hoefwand groeit vanuit de kroonrand naar beneden. De hele hoefwand 'glijdt' over de vertikale ribbel structuur van de lamellen naar beneden als de hoef groeit. De ongepigmenteerde hoefwand ('waterlijn of pijpjeshoorn') is in alle hoeven altijd wit. Verwar de binnenste witte laag van de hoefwand niet met de witte lijn!

Het paard hangt NIET in de lamellen
Een oud en hardnekkig misverstand over hoeven is dat het paard als het ware 'in z'n lamellen hangt' in de hoefwand. Dit is niet waar. Of beter gezegd, in een gezonde, natuurlijke hoef is dit niet zo. De natuur maakt geen onlogische constructies en zal geen 600 kilo paard ophangen aan 4 stukjes gevoelige huid! Het paard staat, als hij gezonde, goed bekapte hoeven heeft, met z'n volle gewicht (met het hoefbeen) op de zool en straal die daar perfect op berekend zijn. De lamellen houden de hoefwand stevig op z'n plaats net als het nagelbed onder onze nagel. Een belangrijk filmpje hierover van de swedish hoofschool geeft de 'final proof' dat de oude visie op hoeven niet klopt.

Paarden horen niet op de draagrand te lopen, maar op de zool en straal

Helaas is het 'hangen in de lamellen' voor een deel waar in paarden met te lange hoefwand of op ijzers. Als de hoefwand te lang wordt zal steeds meer gewicht worden gedragen door die wand en minder door zool en straal. Zelfs als de straal de grond niet meer raakt zal deze nog steeds door het gewicht van het paard richting de grond geduwt worden. Vandaar dat de haarlijn aan de achterkant van de hoef na verloop van tijd in een V-vorm zal lopen bij paarden waarbij de hoefwand te lang is gelaten.

Je kunt je voorstellen dat de druk op de lamellen in deze situatie enorm toemeent en het paard inderdaad aan z'n lamellen 'opgehangen' wordt. Hoe meer je in gaat zien hoe de hoef in elkaar zit hoe meer je er waarschijnlijk begrijpt dat dit een gigantische bron van paardenleed is.

Druk zelf eens met een lange nagel op een hard oppervlak, dan krijg je een idee van het principe. De lamellen zijn niet berekend op dit soort krachten. Het gevolg: een opgerekte witte lijn die onder ongunstige omstandigheden kan loslaten of afscheuren.

Elk paard wordt geboren met ongeveer hetzelfde aantal lamellen. Wilde paarden hebben ongeveer 400 lamellen, gedomesticeerde paarden vaak 650. Wetenschappers hebben aangetoond dat als de hoefwand langere tijd onder druk komt (gewicht op de 'draagrand') te staan het aantal lamellen door splitsing toeneemt en dat de lamellen zelfs extra zijtakjes aanmaken in een poging om de verbinding niet verloren te laten gaan. Helaas zijn de gesplitste lamellen niet zo sterk als de oorspronkelijke lamellen.

Een mooie macro foto van de lamellen met zijtakjes

Als de witte lijn oprekt
Als de lamellen opgerekt worden door een te lange hoefwand zal de witte lijn naar buiten toe oprekken. Aan de buitenkant is dit te herkennen als flare. De hoefwand zit dan niet stevig meer verbonden aan de interne hoef. Flare kan leiden tot pijn en gevoeligheid. Een hoef met flare zal minder hoefmechanisme hebben en een plattere zool.

Opgerekte witte lijnen kunnen een broedplaats worden voor bacteriën en schimmels. Dit wordt witte lijn ziekte genoemd. Ook kunnen ziektekiemen door een opgerekte witte lijn naar binnen dringen en abcessen veroorzaken.

Een strakke witte lijn is ongeveer een à twee millimeter breed en is het geheim voor een gezonde hoef en het resultaat van een goed dieet, een correcte bekapping en een voor het paard geschikte lifestyle.

Als de witte lijn los laat: hoefbevangenheid
Als mens kun je gerust een losse nagel hebben of er één verliezen. Het is pijnlijk, maar niet levensbedreigend. Voor paarden is een gezonde witte lijn verbinding van levensbelang.

Hoefbevangenheid: als de verbinding tussen hoefwand en hoefbeen loslaat

Hoefbevangenheid is de situatie waarin het corium van de hoef ontstoken raakt en de verbinding tussen dermis en epidermis verzwakt en dan loslaat of afscheurt. De inflammatie wordt meestal veroorzaakt door een complex en nog niet geheel begrepen probleem van gifstoffen die vrijkomen via de spijsvertering na het eten van voedsel met een te hoog suiker gehalte.

Ook andere gifsoorten kunnen hoefbevangenheid veroorzaken. Paarden kunnen hoefbevangen raken door een tekenbeet, een nageboorte die niet loslaat, een inenting, of medicijnen. Maar dit soort gevallen zijn zeldzaam vergeleken met de veelvoorkomende oorzaak van chronisch iets te veel suiker en zetmeel in het dieet in de vorm van overeten in de wei en paardenvoer hoog in granen en melasse.

In de meeste gevallen ontstaat hoefbevangenheid niet van de ene op de andere dag. Het kan een proces zijn dat je lang van te voren aan kunt zien komen als je weet waar je op moet letten en de hoeven van je paard kunt ‘lezen’.

Horizontale randen in de hoefwand duiden op momenten dat de witte lijn onder invloed van teveel niet structurele koolhydraten is aangetast. Er wordt van Low Grade Laminitis gesproken als het paard regelmatig dit soort ringen in de hoefwand produceert of als er regelmatig roze ringen met bloeduitstortingen te zien zijn (alleen te zien in witte hoeven).

Hoge hielen en lange tenen veroorzaken druk op de lamellen en flare

De lamellen in hoeven met lange tenen, hoge hielen en een lange hoefwand zullen meer onder druk staan dan in hoeven met korte tenen, lage hielen en een korte hoefwand. Daarbij staat het hoefbeen al in een naar voren geroteerde positie, als het ware in de startblokken voor hoefbevangenheid. Vaak wordt na het nemen van rontgen foto's bij hoefbevangen paarden met ontstelling geconstateerd dat er 'wel zoveel graden rotatie van het hoefbeen is'. Als de rontgen foto's de dag ervoor genomen waren was die rotatie niet veel anders geweest.

Elke stap die het paard neemt in hoeven met hoge hielen en lange tenen, wordt 'de nagel' al een beetje van de 'vinger' afgetrokken. Om hoefbevangen te raken hoeven dit soort paarden echt niet in de voerschuur in te breken en zich urenlang vol te proppen met graan. Een uurtje te lang in de wei op een zonnige lentedag kan net de druppel zijn waardoor de reeds verzwakte lamellen afscheuren...

Let op hoge hielen en groeiringen. Voor elke paardeneigenaar zouden bij het zien van dit soort verschijnselen de alarmbellen moeten gaan rinkelen! Als je smid en veearts zeggen: 'Niets aan de hand, hij is toch niet kreupel' zoek dan een ander voordat het te laat is. Hoefbevangenheid is vreselijk  om mee te maken, zowel voor paard als eigenaar en is in de meeste gevallen te voorkomen. Genezen kan ook, maar kost tijd en ongelofelijk veel pijn en leed.

Paarden met insuline intolerantie lopen een verhoogd risico op problemen met de witte lijn verbinding en hoefbevangenheid. Let bij je paard op de volgende symptomen:

• Als je paard uit de wei komt met warme kroonranden
• Als je paard harde vetophopingen heeft op de manenkam en net boven de staart
• Als de manenkam van je paard heel papperig aanvoelt na grazen in de zomer

Hoe blijft de witte lijn gezond
Voor de gezondheid van de hoef is een sterke, strakke, gezonde witte lijn belangrijk. Voor de witte lijn geldt hetzelfde als voor de rest van de hoef en het paard in het algemeen (5 sleutels):

• Natuurlijke voeding met zo laag mogelijk suiker gehalte en uitgebalanceerde mineralen
• Zo veel mogelijke vrije beweging
• Gevarieerde ondergrond
• Correcte natuurlijke bekapping (korte hoefwand, lage hiel, korte teen)
• Hygiëne: rotstraal speelt een belangrijke rol bij aan het ontwikkelen van hoge hielen

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Case studie 1 - Trefine, een hoefbevangen shet

Op deze blog een serie case studies van paarden met verschillende soorten hoeven en hoefproblemen. Heb je een serie goede foto's en een verhaal over de hoeven van jouw paard en wil je die op deze site plaatsen, neem dan contact met mij op via mijn twitter pagina.

In deel 1 van de serie case studies mijn 12 jarige shetland merrie Trefine.

In september 2010 zag ik Trefine voor het eerst. Ze stond in een container achter een boerderij. Ze was letterlijk vierkant (geschat 100 kilo te zwaar met harde vetplakkaten op manenkam en billen) en ze had hele lange slipperhoeven. Ze kon absoluut niet lopen. De veearts had gezegd dat ze van het gras af moest omdat ze hoefbevangen was. Vandaar de container. Ik gaf de boer mijn nummer en zei dat ik misschien kon helpen. Ze belden pas in december of ik haar kon bekappen omdat ze wéér/nog bevangen was.

Trefine stond in kniehoog gras toen ik kwam. Met drie man hebben we haar half opgetild omdat ze geen voeten kon geven van de pijn. Ze liet het gelaten over zich komen en ik haalde een enorm stuk teen van haar hoeven en groef letterlijk haar hoeven zover uit dat er iets van anatomie te herkennen was. Helaas geen foto's van deze sessie... Ik vertelde dat de pony insuline resistent was en waarschijnlijk nooit meer op gras kon en dat ze meer moest gaan bewegen zodra ze dit weer kon. En als het te moeilijk was dat ik haar wel zou nemen als ze dat wilden.

Tsja, een week later kwam ze bij ons.

Verschillende stadia van het genezingsproces

Ze is een pittig tante met een hoge pijngrens. Ze was redelijk snel weer op de been. Vanaf dat moment vond ze trimmen echt heerlijk, ze wist blijkbaar dat het haar liep. Elke twee weken verlaagde ik haar hielen en verkortte ik haar teen om de druk op de lamellen te verlichten. Ze woonde in de bak en kreeg twee emmers hooi per dag en verder niets. Ze begon pas echt goed af te vallen toen ik haar elke dag mee uit wandelen nam.

zomer 2011 - Al wel afgevallen maar nog steeds harde vet ophopingen (IR)

Trefine was niet langer kreupel en ik was eigenlijk dik tevreden. Ze graasde een paar uur per dag. Toen begon ik meer en meer te lezen en te leren en ik concludeerde dat die hoeven eigenlijk nog steeds niet goed waren. Haar zolen waren nog steeds plat, ze was wat gevoelig op gravel, ze had nog steeds wat rotstraal. Haar stralen bedekten niet 2/3e van de lengte van de hoef maar minder en ze had nog steeds 4 millimeter opgerekte witte lijn. Als ik haar trimde was ze wat extra gevoelig en haar hoeven vertoonden nog steeds horizontale lijnen (groeiringen).

Ik heb echt heel vaak naast haar gezeten in de schuur, naar haar hoeven gestaard en gedacht: "Geef me het geheim voor een gezonde hoef!"

Na vele avonden internetten vatte ik alles wat ik had gelezen samen tot de 5 sleutels voor hoefgezondheid en heb ik besloten alles uit de kast te trekken om die pony echt te helpen. Niet meer tevreden te zijn met alleen 'niet kreupel'. Ik wilde superhoeven. Ik ben aan de slag gegaan.

Dieet:
Geen gras meer voor deze pony maar alleen hooi en een handje biet, luzerne en lijnzaad, aangevuld met speciaal voor haar berekende mineralen. Mijn doel was om in elk geval een hele hoefwand zonder horizontale lijnen te groeien.

Trim:
Heel vaak kleine beetjes trimmen om elke druk van de witte lijn te verwijderen. Soms was ze na trimmen gevoelig, maar ik had me voorgenomen de hoefwand echt kort en afgerond te houden tot ze een hele nieuwe hoef zonder flare zou hebben gegroeid.

Hygiene:
Elke dag maakte ik de hoeven heel goed schoon en behandelde ik totdat de laatste rotstraal verdwenen was en er een perfecte straal onder die hoef zat.

Ondergrond:
Behalve de bak met grofkorrelig zand heb ik ook een laantje (paddock paradijs) voor haar gemaakt om haar aan te sporen meer te bewegen. Op het laantje kwam ze elke dag in aanraking met verschillende soorten ondergrond en zelfs rotsachtig terrein.

Beweging:
Ze liep meer door de extra ruimte die ze kreeg en ik nam haar elke dag mee uit wandelen. Ik hoop ooit nog een leuke kar voor haar te kopen...

In juni begonnen we met dit fanatieke programma, en begin oktober had ze superhoeven met diepe concaviteit. Ze draaft nu over grind en rotspaadjes en draaft als mini koerspaard naast de fiets op het asfalt. Ze is niet meer gevoelig als ze kort is bekapt. Ze heeft geen flare meer en geen horizontale lijnen. Superhoeven: Het kan echt....!

PS. Met die 5 sleutels is haar zomereczeem ook voor 95% verdwenen...

Juni - augustus: Straalbehandeling en lichte toename zool concaviteit

Van plat en gevoelig naar hol en geschikt voor elke ondergrond in 5 maanden

Juni: druk op de kroonrand en groeiringen - Oktober: korte, gladde hoefwand 

herfst 2012 - Trefine in haar paddockparadijs