Anatomie van de hoef in 3D

Hoefbeen, Straalbeen en Kootbeen

Op de Online Veterinary Anatomy Museum website vind je de beste anatomische modellen uit de collectie van het museum. Deze verzameling bevat een mooi 3D model van de hoef van het Royal Veterinary College in Londen.
Na het downloaden van een speciale player kun je de hoef alle kanten op draaien en krijg je een goed inzicht in de opbouw van de hoef. De verschillende soorten weefsel kun je aan en uit zetten.

+ Straal kussen

+ Kraakbeen

+ Pezen

+ Ligamenten

+ Hoefcapsule

Spijsvertering en hoefgezondheid

In Nederland wordt steeds minder brok gevoerd. Paardeneigenaren beginnen zich te realiseren dat de gezondheid van paard en hoef negatief wordt beïnvloed door voeding die zetmeel en suiker bevat. Om te begrijpen waarom biks, granen en suiker problemen kunnen opleveren is het nodig om naar het spijsverteringsstelsel van het paard te kijken. Wat gebeurt er eigenlijk met het voedsel dat onze paarden eten en hoe kunnen we er voor zorgen dat voedsel geen negatieve invloed heeft op de gezondheid van de hoef?

De spijsvertering van het paard is gemaakt om de hele dag door kleine hoeveelheden vezelrijk voedsel te eten. Het grootste deel van het dieet van het paard moet daarom ruwvoer zijn dat de hele dag door beschikbaar is. Problemen in de spijsvertering kunnen ernstige gevolgen hebben. Niet alleen voor het maagdarmstelsel zelf maar speciaal ook voor de hoeven, die de barometer zijn voor de algehele gezondheid van het paard.

Verschillende manieren van spijsverteren
Er zijn twee manieren waarop dieren hun voedsel verteren. Dieren die herkauwen (koeien, geiten) verteren vezels (cellulose) met behulp van fermentatie door micro-organismen. Alle andere dieren, die niet herkauwen, inclusief de mens, verteren hun voedsel met behulp van enzymen. Het spijsverteringsstelsel van het paard is een combinatie van deze twee methoden. Paarden herkauwen hun voedsel niet en hebben een gedeeltelijk enzymatische spijsvertering. Om het hoofdbestanddeel van hun energie beschikbaar te maken zijn ze afhankelijk van cellulose fermenterende bacteriën.

De anatomie van het spijsverteringsstelsel
Het spijsverteringsstelsel van het paard bestaat grofweg uit twee delen. Het voorste deel bestaat uit de maag en de dunne darm waar enzymatische vertering plaats vindt. Het achterste deel bestaat uit de blinde darm (caecum) en dikke darm waar bacteriële fermentatie plaatsvindt. Om dit artikel niet al te lang en ingewikkeld te maken hieronder een beknopt overzicht van de spijsvertering van het paard...

De spijsvertering van het paard (anatomie)

De spijsvertering

De mond
Het verteren van voedsel begint in de mond. Het paard bijt voedsel af en vervolgens kauwt hij er 70 tot 90x per minuut op. Tijdens het kauwen worden vele liters speeksel aangemaakt.

De maag
De gekauwde vloeibare voedselbrij gaat via de slokdarm naar de relatief kleine maag. De maag produceert maagzuur en heeft hierdoor een hoge zuurgraad (pH 1,5 tot 2). Het voedsel wordt in de maag met maagzuur vermengd en gedeeltelijk afgebroken en opgenomen. Hierna wordt de massa naar de dunne darm overgeheveld. 

De dunne darm
In de maag en dunne darm worden vooral de gemakkelijk verteerbare en oplosbare componenten zoals zetmeel, eiwit en vet verteerd. Met behulp van enzymen worden deze voedingsstoffen omgezet in melkzuren die vervolgens in de bloedbaan worden opgenomen. De zuurgraad van het voedsel wordt in de dunne darm geleidelijk aan geneutraliseerd tot ongeveer pH 7. De voedselbrij wordt hierna naar het achterliggende gedeelte van het spijsverteringskanaal getransporteerd.

De blinde darm
In de blinde darm of caecum (een groot soort zak van ongeveer 1 meter lang en 30 liter inhoud) wordt cellulose afgebroken (gefermenteerd) door bacteriën en omgezet in vetzuren die via de darmwand in de bloedbaan worden opgenomen. Vetzuren kunnen direct als brandstof worden gebruikt of worden opgeslagen in het lichaam voor later gebruik. Behalve energie in de vorm van vetzuren komen bij de fermentatie ook andere stoffen vrij zoals eiwitten, vitamines B en K en gassen en niet onbelangrijk: warmte.

Het paard maakt geen enzymen aan voor de vertering van cellulose. Al het verteringswerk van vezels wordt verricht door microben: triljoenen bacteriën en schimmels en protozoa (meer dan 400 soorten!) zijn constant bezig met het afbreken van moeilijk verteerbaar plantenmateriaal. Het paard is zeer afhankelijk van de samenwerking met de microben. De microben zijn op hun beurt afhankelijk van het paard dat hen een leefomgeving biedt. De micro-organismen kunnen alleen overleven en hun werk doen in een leefomgeving met een neutrale zuurgraad (pH 6,7).

De dikke darm
Na ongeveer 7 uur fermentatie in het caecum komt de brij in de dikke darm terecht. In de dikke darm wordt de bacteriële vertering van de vezels voortgezet. Ook hier worden de vrijgekomen voedingsstoffen via darmwand opgenomen in de bloedbaan. Vervolgens wordt ook het water uit de massa opgenomen.

De endeldarm
In het laatste deel van het darmkanaal, de endeldarm, wordt de laatste hoeveelheid water aan de massa onttrokken en wordt wat over is gebleven tot mestballen gevormd. Die komen er uit bij de anus.

Verstoring van de spijsvertering
Het voorste deel van de spijsvertering werkt met behulp van enzymen. Het achterste gedeelte van de spijsvertering werkt met microben en is alleen geschikt om vezels te verteren. Als andere voedingsstoffen dan vezels in het caecum en de dikke darm terecht komen wordt de leefomgeving van de microben verstoord en sterven ze af.

Als het paard meer suiker en zetmeel eet dan het eerste deel van de spijsvertering in staat is te verwerken zullen onverteerde resten van deze onverteerde voedingsstoffen doordingen tot het achterste deel van het darmsstelsel. Het aantal melkzuur bacteriën in caecum en dikke darm neemt dan toe en hiermee ook de zuurgraad. De microben die verantwoordelijk zijn voor de fermentatie van vezels sterven door de verhoogde zuurgraad af en ook de darmwand wordt aangetast door de lage pH. De dood van de micro-organismen zorgt voor het vrijkomen van gifstoffen. Hoefbevangenheid (inflammatie en afscheuren van de lamellen) is een reactie van het lichaam op deze gifstoffen.

Acuut of chronisch?
We kennen allemaal het bijna spreekwoordelijke voorbeeld van het paard dat in de voerschuur is beland. Hij propte zich vol met vele kilo’s graan en biks en raakte vervolgens acuut hoefbevangen. De suikers en zetmeel in het graan maakten dat de bacteriën in de achterste darmen afstierven. De gifstoffen die hierbij vrij kwamen zorgden voor een acute inflammatie van de lamellen en de hoefwand liet los.

Je denkt: Dat overkomt mij niet, en je hebt gelijk.

In de praktijk zal de invloed van een verstoorde darmflora op de gezondheid van de hoef vaker een sluipend en chronisch proces zijn. Dit is waarschijnlijk één van de grootste redenen waarom zoveel paarden niet zonder hoefijzers kunnen.

Veel paarden die op een ‘normaal’ dieet van paardenvoer en gras gehouden worden zullen in veel gevallen elke dag iets te veel suiker en zetmeel binnenkrijgen. De spijsvertering en darmflora zal chronisch een beetje verstoord zijn en het spijsverteringsstelsel zal een licht verhoogde pH waarde hebben. Veel paarden hebben hierdoor altijd last van een lage dosis gifstoffen in hun systeem. Het gevolg kunnen moeilijk te herkennen vage klachten zijn, maagzweren, gedragsproblemen en gevoeligheid van de hoef.

De hoeven en kroonrand zullen soms warm aanvoelen door lichte inflammatie. Hoeven vertonen regelmatig horizontale randen of, in witte hoeven, roze plekken. De witte lijn is iets opgerekt. Er kan sprake zijn van flare. Het probleem is dat we gewend zijn aan het uiterlijk van de hoeven en geen aanleiding hebben om te denken dat er langzaam maar zeker iets mis aan het gaan is. Tot de lamellen zo verzwakt zijn dat op een slechte dag het paard hoefbevangen staat. De situatie lijkt dan acuut terwijl het onderliggende probleem al jarenlang chronisch aanwezig was.

Langzaam maar zeker wordt de niet-acute invloed van voeding op de hoeven meer herkend. Verschillende benamingen doen de ronde: LGL (Low Grade Laminitis) SCL (Sub Clinical Laminitis). 

Voeding en hoeven in de praktijk
Is je paard gevoelig op harde ondergrond? Is je paard gevoelig na een redelijk korte bekapping? De oorzaak is veelal de hoeveelheid suikers en zetmeel in de voeding. Steeds meer mensen voeren steeds minder (graan-) brok en meer ruwvoer (inclusief lucerne en bietenpulp). 

Blijf niet hangen in het idee dat je paard biks en muesli zo lekker vindt of dat hij niet zonder kan. Paarden die mager worden zonder krachtvoer hebben (nog) niet de juiste darmflora om cellulose effectief om te zetten in vetzuren. Dit probleem is veroorzaakt door krachtvoer, en dus geen oplossing! Er zit meer dan genoeg energie in ruwvoer als je paard het er uit weet te halen. Door de tijd te nemen om de microben in het paard zich te laten aanpassen en eventueel probiotica te geven kan vrijwel ieder paard op een ruwvoer dieet prima op gewicht blijven en presteren.

Verander het dieet van je paard geleidelijk. Micro-organismen in de darmen hebben tijd nodig zich aan te passen aan ander voer.

Ook gras en hooi kunnen te veel suiker bevatten om de spijsvertering optimaal te laten werken. Het is dus belangrijk om hooi te laten testen op suiker gehalte en eventueel het grazen te beperken door middel van bijvoorbeeld stripbegrazing of een beperking in aantal uren op de wei. Hou het grazen extra in de gaten op zonnige dagen (Zie de fructaanindex van Hoefnatuurlijk).

De hoeveelheid suikers en zetmeels die een paard aan kan verschilt van paard tot paard. Sommige paarden met gevoelige hoeven verbeteren zichtbaar zodra ze van weidegras overgegaan zijn op hooi. Andere paarden kunnen prima op de wei zonder hoefproblemen te krijgen.

Ook het tempo waarop paarden eten speelt een rol. Sommige paarden zijn zelfregulerend en grazen niet meer dan hun spijsvertering tegelijk aan kan. Anderen zijn echte lekkerbekken of vreetzakken. Na een dag op de wei kun je bij die dieren soms aan de rechterflank het caecum letterlijk zien uitpuilen. Paarden kunnen geirriteerd reageren op aanraking in dit gebied. Voor deze chronische overeters kunnen een graaskorf of slowfeeder een oplossing bieden.

De witte lijn

De hoef is in feite een heel bijzonder type huid. Huid bestaat uit twee lagen: De lederhuid (dermis) en de opperhuid (epidermis). De lederhuid bevat zenuwen en bloedvaten en maakt van binnen naar buiten de beschermende, ongevoelige opperhuid aan (hoorn, keratine). De lederhuid van de hoef wordt corium genoemd, de opperhuid wordt gevormd door de hoefwand. Die twee lagen hebben een ribbelachtige oppervlak (lamellen) die als klittenband of een ritssluiting voor een stevige verbinding zorgen tussen de hoefwand en de interne voet. 

Lamellen
De verbinding van de lamellen is ongelofelijk sterk. De lamellen en de zijtakjes van de lamellen zorgen voor oppervlakte vergroting. Als je de lamellen van de hoefwand helemaal plat zou maken is het oppervlak per hoef meer dan een vierkante meter! De verbinding is door het grote oppervlak en de ribbelstructuur zo sterk dat het moeilijk is om de hoefwand van een kadavervoet af te trekken. De witte lijn connectie van een levende, gezonde hoef is bijna onmogelijk te verbreken, hoewel het soms in een ongeluk (bijvoorbeeld vastzitten in een hek) gebeurt dat een paard een deel van de hoefwand afscheurt.

Dermale en epidermale lamellen passen in elkaar als klittenband

De lamellen lopen aan de voorkant recht naar beneden, bij de kwartieren lopen ze schuin. De lamellen zitten bij de teen dichter op elkaar dan bij de kwartieren en de hiel.

De witte lijn
De lamellen van de lederhuid (dermis) worden dermale lamellen genoemd.
De lamellen van de opperhuid (epidermis) worden epidermale lamellen genoemd.

De 'witte' lijn tussen zool en hoefwand zijn de epidermale lamellen

De witte lijn aan de onderkant van de hoef, rondom de zool, is het uiteinde van de epidermale lamellen van de hoefwand. Als je goed kijkt zie je een soort streepjes. De epidermale lamellen zijn de 'buitenste tandjes van de ritssluiting'. Neem eens een vergrootglas mee en bekijk de goed schoongemaakte hoeven van je paard. Erg interessant!

Een probleem met de naamgeving is dat de witte lijn nooit wit is. Meestal zal de witte lijn bruin of grijs zijn omdat er wat vuil in kan gaan zitten. Als de witte lijn helemaal schoon gevijld is heeft het een goudgele of wasachtige kleur. De witte lijn wordt daarom ook wel gouden lijn genoemd.

Vanuit het corium wordt de ongepigmenteerde binnenste laag van de hoefwand aangemaakt. De buitenste laag van gepigmenteerde hoefwand groeit vanuit de kroonrand naar beneden. De hele hoefwand 'glijdt' over de vertikale ribbel structuur van de lamellen naar beneden als de hoef groeit. De ongepigmenteerde hoefwand ('waterlijn of pijpjeshoorn') is in alle hoeven altijd wit. Verwar de binnenste witte laag van de hoefwand niet met de witte lijn!

Het paard hangt NIET in de lamellen
Een oud en hardnekkig misverstand over hoeven is dat het paard als het ware 'in z'n lamellen hangt' in de hoefwand. Dit is niet waar. Of beter gezegd, in een gezonde, natuurlijke hoef is dit niet zo. De natuur maakt geen onlogische constructies en zal geen 600 kilo paard ophangen aan 4 stukjes gevoelige huid! Het paard staat, als hij gezonde, goed bekapte hoeven heeft, met z'n volle gewicht (met het hoefbeen) op de zool en straal die daar perfect op berekend zijn. De lamellen houden de hoefwand stevig op z'n plaats net als het nagelbed onder onze nagel. Een belangrijk filmpje hierover van de swedish hoofschool geeft de 'final proof' dat de oude visie op hoeven niet klopt.

Paarden horen niet op de draagrand te lopen, maar op de zool en straal

Helaas is het 'hangen in de lamellen' voor een deel waar in paarden met te lange hoefwand of op ijzers. Als de hoefwand te lang wordt zal steeds meer gewicht worden gedragen door die wand en minder door zool en straal. Zelfs als de straal de grond niet meer raakt zal deze nog steeds door het gewicht van het paard richting de grond geduwt worden. Vandaar dat de haarlijn aan de achterkant van de hoef na verloop van tijd in een V-vorm zal lopen bij paarden waarbij de hoefwand te lang is gelaten.

Je kunt je voorstellen dat de druk op de lamellen in deze situatie enorm toemeent en het paard inderdaad aan z'n lamellen 'opgehangen' wordt. Hoe meer je in gaat zien hoe de hoef in elkaar zit hoe meer je er waarschijnlijk begrijpt dat dit een gigantische bron van paardenleed is.

Druk zelf eens met een lange nagel op een hard oppervlak, dan krijg je een idee van het principe. De lamellen zijn niet berekend op dit soort krachten. Het gevolg: een opgerekte witte lijn die onder ongunstige omstandigheden kan loslaten of afscheuren.

Elk paard wordt geboren met ongeveer hetzelfde aantal lamellen. Wilde paarden hebben ongeveer 400 lamellen, gedomesticeerde paarden vaak 650. Wetenschappers hebben aangetoond dat als de hoefwand langere tijd onder druk komt (gewicht op de 'draagrand') te staan het aantal lamellen door splitsing toeneemt en dat de lamellen zelfs extra zijtakjes aanmaken in een poging om de verbinding niet verloren te laten gaan. Helaas zijn de gesplitste lamellen niet zo sterk als de oorspronkelijke lamellen.

Een mooie macro foto van de lamellen met zijtakjes

Als de witte lijn oprekt
Als de lamellen opgerekt worden door een te lange hoefwand zal de witte lijn naar buiten toe oprekken. Aan de buitenkant is dit te herkennen als flare. De hoefwand zit dan niet stevig meer verbonden aan de interne hoef. Flare kan leiden tot pijn en gevoeligheid. Een hoef met flare zal minder hoefmechanisme hebben en een plattere zool.

Opgerekte witte lijnen kunnen een broedplaats worden voor bacteriën en schimmels. Dit wordt witte lijn ziekte genoemd. Ook kunnen ziektekiemen door een opgerekte witte lijn naar binnen dringen en abcessen veroorzaken.

Een strakke witte lijn is ongeveer een à twee millimeter breed en is het geheim voor een gezonde hoef en het resultaat van een goed dieet, een correcte bekapping en een voor het paard geschikte lifestyle.

Als de witte lijn los laat: hoefbevangenheid
Als mens kun je gerust een losse nagel hebben of er één verliezen. Het is pijnlijk, maar niet levensbedreigend. Voor paarden is een gezonde witte lijn verbinding van levensbelang.

Hoefbevangenheid: als de verbinding tussen hoefwand en hoefbeen loslaat

Hoefbevangenheid is de situatie waarin het corium van de hoef ontstoken raakt en de verbinding tussen dermis en epidermis verzwakt en dan loslaat of afscheurt. De inflammatie wordt meestal veroorzaakt door een complex en nog niet geheel begrepen probleem van gifstoffen die vrijkomen via de spijsvertering na het eten van voedsel met een te hoog suiker gehalte.

Ook andere gifsoorten kunnen hoefbevangenheid veroorzaken. Paarden kunnen hoefbevangen raken door een tekenbeet, een nageboorte die niet loslaat, een inenting, of medicijnen. Maar dit soort gevallen zijn zeldzaam vergeleken met de veelvoorkomende oorzaak van chronisch iets te veel suiker en zetmeel in het dieet in de vorm van overeten in de wei en paardenvoer hoog in granen en melasse.

In de meeste gevallen ontstaat hoefbevangenheid niet van de ene op de andere dag. Het kan een proces zijn dat je lang van te voren aan kunt zien komen als je weet waar je op moet letten en de hoeven van je paard kunt ‘lezen’.

Horizontale randen in de hoefwand duiden op momenten dat de witte lijn onder invloed van teveel niet structurele koolhydraten is aangetast. Er wordt van Low Grade Laminitis gesproken als het paard regelmatig dit soort ringen in de hoefwand produceert of als er regelmatig roze ringen met bloeduitstortingen te zien zijn (alleen te zien in witte hoeven).

Hoge hielen en lange tenen veroorzaken druk op de lamellen en flare

De lamellen in hoeven met lange tenen, hoge hielen en een lange hoefwand zullen meer onder druk staan dan in hoeven met korte tenen, lage hielen en een korte hoefwand. Daarbij staat het hoefbeen al in een naar voren geroteerde positie, als het ware in de startblokken voor hoefbevangenheid. Vaak wordt na het nemen van rontgen foto's bij hoefbevangen paarden met ontstelling geconstateerd dat er 'wel zoveel graden rotatie van het hoefbeen is'. Als de rontgen foto's de dag ervoor genomen waren was die rotatie niet veel anders geweest.

Elke stap die het paard neemt in hoeven met hoge hielen en lange tenen, wordt 'de nagel' al een beetje van de 'vinger' afgetrokken. Om hoefbevangen te raken hoeven dit soort paarden echt niet in de voerschuur in te breken en zich urenlang vol te proppen met graan. Een uurtje te lang in de wei op een zonnige lentedag kan net de druppel zijn waardoor de reeds verzwakte lamellen afscheuren...

Let op hoge hielen en groeiringen. Voor elke paardeneigenaar zouden bij het zien van dit soort verschijnselen de alarmbellen moeten gaan rinkelen! Als je smid en veearts zeggen: 'Niets aan de hand, hij is toch niet kreupel' zoek dan een ander voordat het te laat is. Hoefbevangenheid is vreselijk  om mee te maken, zowel voor paard als eigenaar en is in de meeste gevallen te voorkomen. Genezen kan ook, maar kost tijd en ongelofelijk veel pijn en leed.

Paarden met insuline intolerantie lopen een verhoogd risico op problemen met de witte lijn verbinding en hoefbevangenheid. Let bij je paard op de volgende symptomen:

• Als je paard uit de wei komt met warme kroonranden
• Als je paard harde vetophopingen heeft op de manenkam en net boven de staart
• Als de manenkam van je paard heel papperig aanvoelt na grazen in de zomer

Hoe blijft de witte lijn gezond
Voor de gezondheid van de hoef is een sterke, strakke, gezonde witte lijn belangrijk. Voor de witte lijn geldt hetzelfde als voor de rest van de hoef en het paard in het algemeen (5 sleutels):

• Natuurlijke voeding met zo laag mogelijk suiker gehalte en uitgebalanceerde mineralen
• Zo veel mogelijke vrije beweging
• Gevarieerde ondergrond
• Correcte natuurlijke bekapping (korte hoefwand, lage hiel, korte teen)
• Hygiëne: rotstraal speelt een belangrijke rol bij aan het ontwikkelen van hoge hielen

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Steunsels

Steunsels zijn een veelal onbegrepen deel van de hoef. Steunsels worden soms niet herkend of tijdens het bekappen over het hoofd gezien, met alle problemen van dien.

Wat zijn steunsels?
De hoefwand (groen) vouwt bij de hiel (geel) naar binnen. Het naar binnen omgeslagen deel van de hoefwand, dat parallel loopt aan de straal, wordt steunsel genoemd of verzenomslag (blauw).

Alleen het achterste deel van het steunsel draagt gewicht

Het is wat verwarrend maar steunsels zijn niet bedoeld om over de hele lengte te steunen. Alleen het deel van het steunsel dat deel uitmaakt van de heel buttress (oranje) is bedoeld om actief gewicht te dragen. De heel buttress vormt een stevig driehoekig plateau waarop het paard kan staan en rusten.

Steunsels vormen de wand langs de straal vanaf het diepste punt van de zijdelingse groeven tot vlak boven het niveau van de zool. De hoek waaronder de steunselwand hoort te groeien is vrij recht, ongeveer dezelfde hoek als die van de hoefwand.

Steunsels lopen taps toe richting de punt van de straal en stoppen ongeveer halverwege de lengte van de straal. Steunsels hebben, net als de rest van de hoefwand, gepigmenteerd en ongepigmenteerd hoorn en een witte lijn.

Steunsels: Het naar binnen gevouwen gedeelte van de hoefwand.

De seat of corn (rood) is het driehoekige stukje zool binnen de heel buttress. The seat of corn is een belangrijk oriëntatiepunt tijdens het trimmen omdat je in deze hoek op zoek gaat naar het niveau van de levende zool. Hiervoor moet je soms dode zool afschrapen of overgroeide steunsels wegsnijden. Als je op het niveau van de levende zool bent aanbeland kun je plaats en hoogte van de hiel bepalen.

Waar dienen steunsels voor?
Elke stap die het paard neemt zet de hoef uit. Als de voet weer opgetild wordt krimpt de hoef weer in. Dit uitzetten en inkrimpen wordt hoefmechanisme genoemd en helpt het paard met de bloedsomloop in het onderbeen en de schokdemping.

Steunsels zorgen dat de hoefwand niet onbeperkt kan uitzetten tijdens het landen en is één van de eigenschappen van de hoef die er voor zorgt dat de hoef weer terugveert in z'n oorspronkelijke vorm. Steunsels zijn als het ware de ankers van de hoef. Om een goede samentrekkende werking te hebben zullen steunsels in de juiste hoek moeten staan.

Blauwe lijn: Hoef is opgetild. Rode lijn: De hoef zet uit onder druk.

Stel je voor hoeveel kracht er op de hoef wordt uitgeoefend op het moment dat een paard landt na een sprong. Zonder de steunsels zouden de hoeven exploderen! Steunsels houden de hoef bij elkaar.

Groei en slijtage
Omdat de steunsels een onderdeel van de hoefwand zijn groeien ze onder normale omstandigheden op het zelfde tempo als de rest van de hoefwand. Net als de hoefwand slijten steunsels af als paarden lange afstanden afleggen over een ruig terrein. Elk steentje en elke scherpe zandkorrel zal steunsels een beetje afslijten en bijschuren. Paarden die op een zachte bodem leven en wonen zullen hulp nodig hebben bij het afslijten van de steunsels.

Bij paarden met rotstraal groeien steunsels soms extra snel. Het onderliggende dermis wordt gestimuleerd om extra snel epidermis aan te maken. En dit blijft blijkbaar niet alleen beperkt tot het dermis van de straal alleen.

Trimmen of niet?
Er zijn natuurlijke bekappers die de visie hebben dat steunsels niet bijgehouden hoeven te worden. Die hebben waarschijnlijk leren bekappen van mensen die paarden houden op een rotsachtige ondergrond. Zo'n less is more mentaliteit zal voor paarden op de zachte nederlandse bodem niet goed werken.

Er zijn ook traditionele hoefsmeden die steunsels niet bijhouden. Traditionele smeden hebben de reputatie dat ze overal graag in snijden. Ik was erg verbaasd om in Nederland zoveel compleet door steunsels overgroeide zolen aan te treffen. Weten de hoefspecialisten niet hoe de onderkant van de hoef eruit hoort te zien? Laten ze de steunsels zitten omdat ze denken dat het paard hier voordeel bij heeft? Of vinden ze het gewoon te veel werk om het er af te peuteren?

Verschillende diktes
Net zoals sommige paarden(rassen) veel dikkere hoefwanden hebben dan andere, zo verschilt ook de dikte van de steunsels. Sommige paarden hebben dunne steunsels die makkelijk afslijten. Andere paarden hebben steunsels die dik en sterk zijn. Deze steunsels moeten door een bekapper onderhouden worden anders kunnen deze paarden in de problemen raken.

Overgroeide steunsels
Er zijn verschillende soorten overgroeide steunsels:

1. Steunsels die in de juiste hoek groeien maar te hoog (lang) zijn gelaten.
2. Steunsels die naar voren over de zool groeien
3. Steunsels die over een deel of over de hele zool gegroeid zijn
4. Steunsels die de zijkanten van de hoef naar buiten drukken

1) Hoge overgroeide steunsels
Steunsels die recht naar beneden groeien en onder druk komen staan kunnen omhoog de zool ingedrukt worden. Zoals je ziet op de foto's hieronder blijft er dan niet veel plek over voor de interne onderdelen van de voet. De steunsels van deze hoef zijn wel 2,5 cm hoog en de zijdelingse straalgroeve was enorm diep. De hele achterkant van de hoef werd hierdoor (in combinatie met hoge hielen) omhoog getild met als gevolg dat het hoefbeen niet langer parallel aan de grond stond maar naar voren kantelde. Op de rontgenfoto is te zien dat dit paard hoefbevangen was.

Te lange steunsels kunnen omhoog de zool ingedrukt worden

2) Naar voren overgroeide steunsels
Steunsels die naar voren toe over de zool heen liggen zien er niet direct uit alsof ze te lang gelaten zijn. Toch kunnen steunsels in deze stand voor flinke problemen zorgen omdat het corium van het hoefbeen tussen het steunsel en het hoefbeen kan kneuzen. Op de foto hieronder zie je hier een voorbeeld van. De steunsel liggen naar voren geklapt. Het paard kreeg een abces onder de zool dat er uiteindelijk bij de kroonrand uitkwam. In een geval als dit zullen de tenen korter moeten, de steunsels ingekort en de hielen verlaagd (verder naar achteren). Op de rechterfoto dezelfde hoef met steunsels en hielen gecorrigeerd. De deuk bij de teen is het gat van het abces dat van de kroonrand bijna tot beneden is uitgegroeid.

Links: Naar voren over de zool gegroeide steunsels. Recht: steunsels gecorrigeerd

3) Compleet over de zool heen gegroeide steunsels
Het kost een lange tijd (jaren) om steunsels zo 'out of control' te laten groeien dat ze de hele zool bedekken. Je kunt het soms al aan het geluid horen. De hoef maakt geen hol klip-klop geluid doordat de hele zoolholte vol is gegroeid met materiaal dat er niet hoort. Met steunsels die zo overgroeid zijn zullen de hoeven weinig hoefmechanisme hebben. Soms is het mogelijk het hele geval er in één keer af te trekken en wordt het aangezien voor een valse zool (maar dat is iets anders). Als de overgroeide steunsels dik en compact zijn kan het een flink snijwerk zijn om al het materiaal te verwijderen.

Steunsels kunnen ver over de zool heen groeien.

4) Naar buiten gerichte overgroeide steunsels
Steunsels die richting de kwartieren overgroeien veroorzaken kwartierflare. In sommige hoeven groeit het ene steunsel netjes recht naar beneden maar ligt de andere over de zool richting de hoefwand. De hoef zal dan aan die kant kwartierflare ontwikkelen maar aan de andere kant niet. Dit veroorzaakt asymmetrische hoeven.

Steunsels kunnen de kwartieren naar buiten drukken (kwartierflare)

Als je hoeven met kwartierflare rondom even kort bekapt zul je zien dat deze hoeven kwartierboogjes hebben. De kwartierboogjes zijn het resultaat van de overgroeide steunsels die de zool omhoog duwen. Als je de overgroeide steunsels netjes kort wegsnijdt zal na een aantal bekappingen de zool weer dalen en zullen de kwartierboogjes verdwijnen.

Wegsnijden van overgroeide steunsels
Overgroeide steunsels wegsnijden is niet heel makkelijk. Verwijder overgroeide steunsels met een hoefmes in kleine plakjes alsof je een aardappel schilt. Hou je mes hierbij parallel aan de zool. Op die manier ga je niet in één keer te diep of te ver. Ga er zeker niet in hakken of schrapen, dan zie je niet wat je doet. In zwarte hoeven gaat het nog, omdat je goed het verschil ziet tussen het ongepigmenteerde steunsel en het niveau van de zwarte zool. In witte hoeven kan het lastig zijn om het verschil te zien tussen steunsel, zool en de witte lijn van het steunsel. Werk bij goed licht, hou eventueel een vergrootglas bij de hand. Vermijd snijden in de zool en ga op zoek naar die wasachtige kleur van de witte lijn.

Snij overgroeide steunsels bij tot net boven het niveau van de zool. Als steunsels (weer) recht groeien kun je ze gerust iets boven de zool laten uitsteken.

Als steunsels diep de zool ingedrukt zijn en ze worden eindelijk bijgesneden kan het lijken alsof de steunsels steeds weer in een razend tempo teruggroeien of blijven op-poppen. Dit lijkt zo omdat de zool het steunsel materiaal eruit aan het werken is. Als je volhoudt en het materiaal blijft verwijderen stopt dit proces als de hoef klaar is met de opruimactie. Dan kan de hoef zich gaan herstellen en z'n juiste vorm en functie weer vinden.

Na het bevrijden van hoeven uit de beklemming van overgroeide steunsels kunnen abcessen ontstaan. Dit is één van de manieren waarop de hoef dood materiaal afvoert van kneuzingen die zijn ontstaan door de overgroeide steunsels.

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Stralen: De kussens van de hoef

Er zijn geen zoogdieren te vinden die niet op één of meer kussens lopen. De straal is het kussen onder de voet van het paard. De straal is een speciaal soort dik eelt en is essentieel voor de werking van de hoef en het comfort van het paard. Hoefproblemen en kreupelheden kunnen worden veroorzaakt door rotstraal (of straalziekte). Het voorkomen en verhelpen van problemen met de straal is een belangrijke taak van iedereen die een paard verzorgt.

Gezonde stralen
Stralen komen voor in verschillende vormen en maten. Een gezonde goed ontwikkelde straal bedekt minimaal 2/3e van de lengte van de hoef en is breed aan de achterkant bij de hiel. Een gezonde straal heeft een wasachtig gelige kleur in witte hoeven, en is grijs in zwarte hoeven. Een gezonde straal voelt aan als autoband: hard maar toch flexibel en onverslijtbaar. Het midden van de straal hoort in het midden geen diepe groeve te hebben maar een oppervlakkig kuiltje!

Links: Shetland in de zomer - Rechts: Percheron in de winter
Stralen bedekken 2/3e van de lengte van de zool en zijn breed aan de achterkant

De straal groeit van binnen naar buiten en wordt door beweging en contact met de grond steeds compacter en harder. De buitenste laag is het meeste vereelt, de onderliggende lagen zijn zachter en nog niet hard en sterk genoeg om in contact te komen met de invloeden van buitenaf. De straal vervelt onmerkbaar of in laagjes net zoals de zwilwrat die uit eenzelfde type weefsel bestaat.

Zwilwrat en straal bestaan uit hetzelfde weefsel en vervellen in laagjes

Functie van de straal
De straal hoort stevig in contact met de grond te staan en is bedoeld om gewichtdragend te zijn. Alleen dan kan de straal z'n belangrijke rol in het hoefmechanisme en de schokdemping vervullen. De straal geeft tegendruk aan de enorme krachten die op de hoef inwerken tijdens de beweging. Als de straal niet stevig op de grond staat zakt het hoefbeen steeds een beetje verder door richting de grond. Daarnaast zorgt de straal ervoor dat het paard niet uitglijdt. Met de straal voelt het paard de ondergrond en dus waar hij loopt.

• Schokabsoptie
• Tegendruk (hoefmechanisme)
• Grip
• Tastzin

Er zijn drie mogelijke oorzaken waardoor de straal niet op de grond staat: De straal is aangetast door rotstraal, de hoefwand is te lang gelaten of de hoef is beslagen. In alle drie de gevallen zal het grootste deel van het paardengewicht worden gedragen door de hoefwand (in het engels 'peripheral loading') die hier niet op berekend is. Het paard hangt dan als het ware aan de lamellen, die hier niet sterk genoeg voor zijn. In een goed functionerende hoef zal de gehele onderkant van de hoef (zool, straal en hoefwand) dragend zijn op het moment dat het paard z'n volle gewicht er op zet.

Wat kan er gebeuren als de hoef niet ondersteund wordt door een gezonde straal?

Drie (bloederige maar inzichtelijke) Youtube filmpjes van de Swedish hoofschool demonstreren het belang van de straal in een opstelling met een doorgezaagde kadaverhoef. Deze videos gaan niet specifiek over de straal maar tonen aan wat er met de hoef gebeurt als de straal niet op de grond staat.

In de videos wordt de hoef belast met hetzelfde gewicht als van een paard in beweging. Bij gebrek aan tegendruk van de straal kan het hoefbeen breken en de lamellen afscheuren (het moment van 'founder', hoefbevangenheid).

Coffin Bone Surprise
Final proof 1
Final proof 2

Rotstraal
Stralen kunnen ziek worden door besmetting met bepaalde schimmels en bacteriën (o.a. Candida Albicans en Spherophorus neaophorus, Fusobacterium necrophorum) die overal voorkomen in de natuur: in aarde, modder en in het darmkanaal, in mest. Stralen van paarden met een verminderde weerstand kunnen door deze microorganismen binnengedrongen en aangetast worden. Het straalweefsel wordt dan sneller weggevreten dan het lichaam nieuw weefsel aan kan maken. Dit proces van afstervend materiaal en bacteriëen en schimmels veroorzaakt een typische verotte geur en vies zwart materiaal. De straal zal er rommelig uit gaan zien, met gaten, vochtige diepe groeven en holtes waar je hoevenkrabber of je vinger diep in kan verdwijnen. De straal kan sponzig en zacht aanvoelen en kan zelfs na verloop van tijd gedeeltelijk of grotendeels verdwijnen.

Verschillende voorbeelden van rotstraal

Rotstraal herken je aan:

• Vieze geur
• Diepe middengroeve
• Loshangend materiaal
• Nattig of sponzig structuur
• Zwart of juist wit spul dat je los kunt krabben
• Weggevreten delen, aangetast weefsel

Rotstraal is zo gewoon dat de meeste paardeneigenaren niet eens weten hoe een gezonde straal eruit ziet! 80 tot 90% van de nederlandse paarden heeft er regelmatig of zelfs chronisch last van. Op de meeste anatomische tekeningen staat de middengroeve aangeduid als onderdeel van de voet. Helaas is middengroeve een symptoom van een zieke straal, en geen onderdeel van de anatomie van de hoef.

Behalve via de middengroeve kan rotstraal ook vanaf de zijdelingse groeven de straal binnendringen tussen de huidlaagjes van de straal. De infectie tast de diepere onrijpe lagen aan. Hierdoor wordt het normale proces van vervellen van de straal verstoort.

De rotstraal groeit vervolgens vanaf het oppervlak naar boven en naar binnen en kan zelfs tot in de haarlijn doorwoekeren. Rotstraal kan ook in het dieper gelegen digitale kussen doordringen.

Voorbeelden van erge rotstraal. Rotstraal = pijn

Oorzaken van rotstraal
Rotstraal houdt van een zuurstofarme, donkere en vochtige omgeving. Hoewel rotstraal in de winter vaker voorkomt dan 's zomers kunnen paarden er ook met droog weer last van hebben omdat de veroorzakers van rotstraal zelfs kunnen overleven zonder vocht.

Vuile stallen zijn een broedplaats voor rotstraal. Candida komt van nature voor in mest. Bestanddelen in urine verweken de stralen en maken ze extra vatbaar voor infecties. Schimmels en bacteriën houden van zaagsel omdat dit een hoge zuurgraad heeft. Ook vochtige stro en rubber matten zijn een perfecte leefomgeving. Een hoge zuurgraad (pH) van de wei kan een rol spelen in de mate waarin paarden last hebben of niet.

Het ene paard zal meer/vaker/hardnekkiger last hebben van rotstraal dan het andere. Dit ligt aan verschillende factoren:

• Weerstand van het paard
• Zuurgraad van het lichaam 
• Zuurgraad van de bodem
• Voeding
• Mineralen
• Beweging
• Bekapping

Paarden op een ruwvoer dieet met laag suiker gehalte zullen minder last hebben van rotstraal dan paarden op een graan en suiker dieet. Een gebrek aan bepaalde mineralen of een mineraal onbalans kan een rol spelen. Rotstraal kan een symptoom zijn van een veelvoorkomend gebrek aan koper en zink. Een hoog ijzergehalte in het drinkwater kan hiervan mede de oorzaak zijn.

Een goede bekapping en veel beweging houdt de bloedsomloop op gang. Een goed doorbloede voet is warmer, gezonder, droger en minder bevattelijk voor ziektekiemen. Daarbij kan een goed bekapte hoef zichzelf beter schoon houden. Vuil valt er vaak vanzelf uit. 

Rotstraal = pijn
Veel mensen denken dat paarden niet veel last hebben van rotstraal. Dit komt doordat met de rotstraal het weefsel verdwijnt en zo de druk van de straal op de ondergrond wegvalt. Maar druk er maar eens stevig in en je paard zal wel degelijk een pijnreactie geven.

Rotstraal en overgroeide steunsels
Bij sommige paarden met rotstraal zie je dat de steunsels sneller gaan groeien. Misschien komt dit doordat de onderliggende levende huid gestimuleerd wordt om extra snel nieuw weefsel aan te maken en blijft dit niet beperkt tot de straal alleen. In Nederland krijgen de paarden door de zachte bodem weinig de kans om de steunsels zelf af te slijten. Te hoge/lange steunsels of steunsels die over de zool heen groeien belemmeren het hoefmechanisme. Hou de steunsels goed bij als je zelf bekapt, of hou in de gaten of jouw bekapper ze goed wegsnijdt. Overgroeide steunsels worden soms aangezien voor zool. Kijk goed naar de onderkant van de hoef van je paard en verzeker je ervan dat deze er uit ziet zoals beschreven in Anatomie 2 - De onderkant van de hoef.  

Ernstige gevolgen van langdurige straalziekte
Om pijn in de achterkant van de hoef te vermijden zullen paarden gaan toonlanden. Door de toegenomen druk aan de voorkant zal de teen langer worden. Door het gebrek aan druk aan de achterkant zullen hoge hielen en contractie ontstaan. De schokabsorptie en hoefmechanisme nemen af en de hoef vervormt. Door de hoge hiel zal de onderste rand van het straalbeen niet langer parallel aan de grond staan maar met de teen naar beneden wijzen ('rotatie'). Het proces van vervorming gaat zo gelijdelijk dat de meeste mensen het niet in de gaten hebben. (Neem foto's!)

Rotstraal kan in de loop van de tijd heel veel grote problemen veroorzaken. Na een langere periode van rotstraal kan het paard ‘ineens’ kreupel worden. De link tussen de straalinfectie en bijvoorbeeld hoefkatrolonsteking en de rol die rotstraal speelt bij hoefbevangenheid is voor velen moeilijk te begrijpen. “Hij had al jaren rotstraal en hij was nooit kreupel...”

Er zijn inmiddels mensen die rotstraal zien als het grootste probleem dat paarden met hun hoeven kunnen hebben! Het klinkt misschien heel extreem, maar er zit een kern van waarheid in.

Teenlanden, verminderde schokabsorptie, verminderd hoefmechanisme, hoge hielen, rotatie van het straalbeen en contractie kunnen allemaal tot kreupelheid leiden waarop een paard definitief wordt afgekeurd of afgemaakt. En in al die fatale aandoeningen kan rotstraal een rol hebben gespeeld. Tijd dus om met die stralen aan de slag te gaan!

Het genezen van rotstraal
Er zijn veel producten en middelen tegen rotstraal. Sommigen werken beter dan andere. Het is vooral belangrijk dat je de behandeling doorzet. Dus niet even een paar dagen behandelen en dan weer opgeven, maar elke dag heel goed schoon en droog maken, met de haardroger op stand 1 en dan behandelen. Hou vol, tot het laatste beetje rotstraal is verdwenen en een hele nieuwe gezonde straal is gegroeid. Een maand lang elke dag behandelen is bij een flinke infectie echt het minimum!

Beter dan van buitenaf rotstraal bestrijden is om te kijken wat je kunt veranderen in de leefwijze, leefomgeving en dieet van je paard. Als alles bij het oude blijft zal de rotstraal binnen korte tijd weer terug zijn.

Als de rotstraal geneest zal allereerst zal de stank verdwijnen. De middengroeve zal sluiten en ziek en dood weefsel loslaten. De nieuwe straal die eronder groeit zal de juiste kleur en hardheid hebben. Na een maand kan er een nieuwe straal gegroeid zijn die wel gezond is maar nog niet maximaal uitgehard.

Zodra het paard meer comfort in de hiel heeft zal het paard hopelijk weer op de hiel gaan landen en zal de hiel zich gaan verlagen en verbreden. Als de zijdelingse groeven minder diep worden weet je dat de hoeven een positieve verandering aan het doormaken zijn. Dit deel van het genezingsproces kan langere tijd kosten. Een rotstraalvrije hoef die goed bekapt wordt (lage hiel / korte teen) heeft een goede kans om de correcte vorm en functie terug te krijgen.

In de straal snijden of niet?
Traditionele hoefverzorgers snijden de straal meestal in een nette vorm. Hiermee wordt de beste beschermlaag weggesneden en het zachtere weefsel onthuld. In de nieuwe visie op hoeven wordt de straal terughoudender benaderd. Gezond materiaal wordt niet verwijderd. Alleen loshangende flapjes en delen waaronder infectie zich kan schuilhouden worden voorzichtig weggesneden of geknipt. Zodra je een product gebruikt dat werkt zal aangetast weefsel vanzelf loslaten.

Producten
Goede producten:

• 50/50 mix antibiotica zalf en voetschimmel zalf (1% Clotrimazole)
• White Lightning of Oxine
• Silvetrasol
• Colloidiaal Zilver
• No Thrush

Schadelijk of werkt niet:

• Zwarte teer
• Chloor
• Producten met agressieve oplosmiddelen

Mijn eigen ervaring met rotstraal
Mijn paarden staan op dit moment in een erg natte wei met hoge pH waarde. Ze lopen veel door diepe modder maar hebben ook toegang tot een pad met gravel. Ze zijn kort bekapt. Ze staan 2 uur per dag op stal om op te drogen en hooi te eten, verder staan ze altijd buiten. Ze komen vrijwel nooit in aanraking met mest of urine. Sinds ze bijna altijd buiten lopen en ik de voeding en mineralen geoptimaliseerd heb volgens de ideëen van dr.Kellon hebben ze geen rotstraal meer. Twee van mijn 4 paarden hebben wel last van weke huid op de hoefballen. Eén van de vier heeft een diepe middengroeve omdat hij vroeger chronisch rotstraal heeft gehad. Ik weet niet of deze spleet ooit nog echt dicht zal groeien. Zelfs zonder infectie blijft het een zwakke plek.

Jou ervaring met rotstraal
Samengevat kun je zeggen: Geen straal, geen paard. Groei een gezonde straal onder je paard. Heb jij een paard met rotstraal en wil je de behandeling en genezing delen met anderen? Stuur (info@) paardenhoeven.info foto’s van voor en na de behandeling met beschrijving van het proces en de producten die je gebruikte.

Meer lezen:
Hoofrehab.com
Heikebean.com

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Anatomie 4 - De achterkant van de hoef

Op deze blog een serie artikelen over de anatomie van de hoef van het paard.
In deel 4 van de serie anatomie: De achterkant van de hoef.

De achterkant van de hoef (de hiel) is een belangrijke graadmeter voor de gesteldheid van de paardenvoet maar wordt helaas vaak over het hoofd gezien.

Lage brede hiel, straal op de grond, haarlijn parallel aan de grond

Gezonde hielen
Een gezonde hoef heeft lage, brede hielen. De haarlijn aan de achterkant van de hoef loopt parallel aan de grond. De straal is goed ontwikkeld (breed van achteren), vrij van ziekte en staat stevig op de grond. Het interne straalkussen dat je met je duimen kunt voelen, tussen de twee vleugels van het kraakbeen aan weerszijden (in het kuiltje van de kootholte), is stevig en dik.

Een hoef met een gezonde hiel en straal geeft het paard goede schokabsorptie en comfort tijdens de landing op de hiel. Hiermee wordt een hele waslijst aan mogelijke problemen voorkomen.

Voorwaarden voor lage hielen
Een goede sterke hiel ontwikkelen begint al direct na de geboorte. Het veulen wordt geboren met onderontwikkelde straalkussens die uit een vetachtige substantie betaan. Door vele kilometers te maken over een gevarieerde ondergrond ontwikkelen de straalkussens tot sterke en veerkrachtig kraakbeenachtige kussens achterin de voet.

Om een lage, brede, sterke hiel te krijgen en te houden zal het paard gewicht moeten dragen op de achterkant van de hoef. Als de hiel ongemakkelijk of pijnlijk aanvoelt zal het paard liever op de teen landen. Rotstraal, een te hoge hoefwand en onderontwikkelde straalkussens kunnen redenen zijn waarom een paard liever op de teen landt dan op de hiel.

De invloed van hoge hielen op de stand van het hoefbeen
Het hoefbeen is door zijn ingenieuze architectonische vorm in staat de extreme druk van het gewicht van het paard tijdens de landing op te vangen als de onderrand van het bot parallel aan de grond staat. Een hoge hiel zal het hoefbeen aan achterkant omhoog tillen en aan de voorkant meer naar beneden laten wijzen. Met het hoefbeen in de verkeerde stand staat zullen er krachten op de hoef uitgeoefend worden waar onderdelen niet op berekend zijn. De witte lijn verbinding kan worden opgerekt en de hoefcapsule vervormen.

De onderrand van het hoefbeen staat parallel aan de grond tijdens de landing

Een hoge hiel veroorzaakt een verkeerde stand van het hoefbeen. Op onderstaande rontgenfoto zie je links een hoef met een hoge hiel. De groene stippellijn geeft de onderrand van het hoefbeen aan. In rood is de omtrek van de hoef weergegeven. Om het hoefbeen parallel aan de grond te krijgen - op de computer! - verlagen we de hiel en kantelt het hoefbeen 10˚ naar achteren. Je ziet dan ook dat er materiaal ontbreekt bij de teen.

Hoge hielen brengen het hoefbeen in een verkeerde positie

Oorzaken hoge hielen
De oorzaak van hoge hielen kan een gebrek aan natuurlijke slijtage zijn door pijn of ongemak bij het landen op de hiel (bijvoorbeeld door rotstraal). Ook te laat, verkeerd of 'corrigerend' bekappen kan hoge hielen veroorzaken.

Links: Te lang niet bekapt en een beetje rotstraal - geen contractie
Rechts: Na bekappen zijn de hielen lager

Als de hoefwand bij de hiel te lang wordt gelaten wordt de straal van het paard als het ware van de grond afgetild. Hierboven een voorbeeld van een een paard met sterke hoeven waarvan de hoefwand te lang is gelaten en de straal niet in topvorm is. Een of twee keer trimmen en tegen rotstraal behandelen en de hiel is weer laag en de straal weer op de grond. Geen groot probleem.

Te lang niet bekapt + contractie.
De straal is naar beneden gedrukt (V-vormige haarlijn).

Problemen zullen ontstaan bij paarden niet niet zulke ijzersterke hoeven hebben of als hielen langdurig te lang worden gelaten. De straal hoort tegendruk te geven aan de druk die van boven komt. Valt deze tegendruk weg zullen het hoefbeen en de straal langzaam maar zeker naar beneden richting de grond geduwd worden. Aan de V-vorm van de haarlijn op de foto hierboven is dit duidelijk te zien. De hoef is als het ware doorgezakt van achteren. Veel hoeven vertonen dit probleem en ons oog is aan dit beeld gewend geraakt dat de meesten paardeneigenaars zich niet realiseren dat dit een flinke vervorming is van de hoef die het goed functioneren van de hoef belemmert.

Hoefijzers tillen het paard op dezelfde manier van de grond af als een te lange hoefwand. De straal wordt van de grond afgehouden. De hoef is hier niet op berekend en hoefbeen en straal zullen onder het gewicht van het paard op het hoefbeen toch richting de grond worden gedrukt. De hoef zakt door. De haarlijn is niet langer recht maar vertoont een V-vorm.

Contractie
Als de achterkant van de hoef minder gewicht draagt of belemmert wordt om uit te zetten onder druk zal de hiel gaan samentrekken. De ruimte voor de interne onderdelen neemt af. Het kraakbeen zal in de loop van de tijd omhoog worden gedrukt en de vleugels van het kraakbeen komen dichter op elkaar te zitten.

Contractie is een proces dat zo langzaam gaat dat je paard er ogenschijnlijk geen last van heeft. Daarbij kunnen de meeste paarden ongelofelijk veel hebben voordat ze echt laten merken dat ze pijn of ongemak hebben.

Tijdens het herstel van contractie en hoge hielen kunnen paarden duidelijker last ondervinden. Alle onderdelen van de voet die lange tijd in de verdrukking hebben gezeten moeten dan weer terug komen in een natuurlijker positie. Dit kan een pijnlijk proces zijn en één van de oorzaken dat paarden een moeilijke tijd doormaken in de overgang van beslagen naar onbeslagen.

Ondergeschoven hielen
Een ander probleem dat kan ontstaan aan de achterkant van de hoef zijn ondergeschoven hielen. De hielen zitten dan niet naast het breedste deel van de straal maar te ver naar voren. De hoek waaronder de hiel groeit is dan kleiner dan de hoek van de hoefwand. Ook aan de hoek waaronder de tubules groeien kun je zien dat hielen ondergeschoven zijn. Ondergeschoven hielen zijn een vervorming van de hele hoefcapsule die naar voren toe getrokken is. Een belangrijke oorzaak van dit probleem is dat de teen in veel gevallen te lang wordt gelaten of niet goed wordt afgerond.

Ondergeschoven hielen worden soms aangezien voor te lage hielen

Tips voor gezonde hielen
- Geef veulens en jonge paarden veel de ruimte om te bewegen
- Bekap zeer regelmatig
- Hou de hoefwand kort
- Voorkom rotstraal en behandel direct
- Houdt hielen laag en tenen kort
- Rond de teen af met een mustangrol
- Geef de juiste voeding en mineralen
- Geef je paard zo veel mogelijk (vrije) beweging

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn

Anatomie 3 - De buitenkant van de hoef

Op deze blog een serie artikelen over de anatomie van de hoef van het paard.
In deel 3 van de serie anatomie: De buitenkant van de hoef.

De buitenkant van de hoef vormt een soort schoen of capsule en bestaat uit verschillende soorten speciale, harde huid of nagelweefsel. De hoefcapsule vernieuwt zichzelf constant. De hoefcapsule verpakt en beschermt de gevoelige delen van de binnenkant van de hoef. In deel 2 bekeken we de onderkant van de hoef. In dit artikel behandelen we de hoefwand.

Hoefwand zonder horizontale randen of flare. Tubules in de juiste hoek.
Lage hiel, korte teen, korte hoefwand. Geen druk op de kroonrand.

Kroonrand
Aan de bovenkant van de hoef bevindt zich de kroonrand. De kroonrand is te vergelijken met de nagelriem van onze nagel. Vanuit de kroonrand groeit de gepigmenteerde, buitenste laag van de hoefwand naar beneden. Als de hoefwand te lang gelaten wordt veroorzaakt dit druk en kan de kroonrand naar boven worden gedrukt. De kroonrand bolt hierdoor op. De huid komt dan onder spanning te staan.

Periopel
Aan de bovenkant van de hoefwand zit de periopel, een wasachtig beschermlaagje dat verder naar beneden verdwijnt. Sommige paarden hebben dik periopel dat ver naar beneden doorgroeit. Bij sommige paarden is het praktisch onzichtbaar. Bij nat weer kun je periopel makkelijk van de hoefwand af wrijven. Beter is het om dit niet te doen, het zit er niets voor niets.

Hoefwand
De hoefwand is ongeveer 6 tot 12 millimeter dik en bestaat voor het grootste deel uit keratine, een soort eiwit. Vanuit de kroonrand groeit de gepigmenteerde hoefwand 6 tot 10 millimeter per maand naar beneden. In 6 tot 12 maanden wordt de hoefwand compleet vervangen. De hoef groeit in een cilindrische vorm naar beneden, naar voren en iets naar buiten. Diverse factoren beinvloeden de groei van de hoef: Voeding, lengte van de hoefwand, de gezondheid van de straal, formaat van het paard, jaargetijde, ziekte, stress, beweging...

De ongepigmenteerde hoefwand wordt aangemaakt door het hoefwand corium. Deze witte laag is zachter dan de gepigmenteerde laag en in staat vocht vast te houden. De buitenste laag is hard en waterafstotend.

Vijl de buitenkant van de hoefwand niet boven de mustangrol. De gepigmenteerde buitenkant moet zo hard, dik en sterk mogelijk zijn om de hoef na het uitzetten weer te helpen om in z'n oorspronkelijke vorm terug te veren. Ook geeft de buitenste laag de hoef de meeste bescherming tegen invloeden van buitenaf.

Een gezonde hoefwand is dik, glad, recht (zonder flare), glanzend en vrij van brokkels, scheuren of horizontale randen.

De hoefwand is flexibeler dan je met het blote oog kunt waarnemen. De hoefwand zet tijdelijk uit onder druk van het gewicht van het paard in beweging (hoefmechanisme). De hoefwand kan ook permanent vervormen door een teveel aan druk (flare) of een gebrek aan druk (contractie).

Horizontale randen (groeiringen)
Sommige hoeven vertonen horizontale randen of ribbels. Deze worden veroorzaakt door inflammatie van het corium. Het corium reageert sterk op problemen die zich afspelen in het lichaam van het paard. Gifstoffen, koorts, vaccinatie, hevige stress; allerlei factoren kunnen we voor zorgen dat het corium tijdelijk onder stress komt en niet in staat is perfecte hoefwand aan te maken. Zo'n moment zien we terug als groeiring die in de loop van het jaar naar beneden groeit.

De meest voorkomende oorzaak van horizontale randen is een dieet dat te veel suiker/zetmeel bevat. De hoef is de barometer voor de algehele gezondheid van het paard. Aan de hoefwand kun je aflezen of je paard de juiste voeding krijgt en of hij een geschikte levensstijl heeft.

Vertikale lijnen (tubules)
Tubules zijn kleine buisjes in het keratine van de hoefwand. Aan de buitenkant zie je de tubules als dunne vertikale lijntjes. Onder andere aan deze lijntjes kun je zien of de hoef in de juiste hoek groeit.

Tubules geven de stand aan waaronder de hoef groeit.
Links: Tubules te steil. Rechts stand gecorrigeerd (op de computer)

Vervorming van de hoefwand: Flare
In een gezonde hoef volgt de vorm van de hoefwand de vorm en hoek van het hoefbeen. Als de vorm van de hoefwand van het bot afwijkt is dit het gevolg van een probleem met de verbinding tussen de binnenkant en de buitenkant van de hoef, de witte lijn.

Een hoef zonder flare en groeiringen (links) en een hoef met ...

Als de witte lijn sterk, strak en gezond is, zal de hoefwand stevig verbonden zijn met de binnenkant van de hoef. De hoef zal dan de vorm van het hoefbeen volgen en kaarsrecht naar beneden groeien.

Heeft de hoefwand flare dan is dit een teken dat de witte lijn is opgerekt. Flare is goed te zien als je een vijl of liniaal langs de hoefwand houdt. In veel hoeven is de verbinding de eerste centimeters vanaf de kroonrand goed maar verder naar beneden minder sterk.

De witte lijn verbinding kan opgerekt worden doordat de ‘draagrand’ te lang is gelaten (mechanische flare). De hoefwand wordt als het ware door het gewicht van het paard van de interne structuur afgetrokken.

Ook kan de witte lijn verzwakken onder invloed van verkeerde voeding, met name te veel suiker (metabolische flare). Dit onderwerp komen we later uitgebreid op terug.

Kwartierflare
Flare aan de zijkant van de hoef wordt in veel gevallen veroorzaakt door te lange of overgroeide steunsels. De steunsels duwen de hoefwand bij de kwartieren naar buiten en de zool omhoog.

Kwartierflare

Artikelen over de anatomie van de hoef:
Anatomie deel 1 - De binnenkant van de hoef
Anatomie deel 2 - De onderkant van de hoef
Anatomie deel 3 - De buitenkant van de hoef
Anatomie deel 4 - De achterkant van de hoef

Stralen, de kussens van de hoef
Steunsels
Witte lijn