Op de Online Veterinary Anatomy Museum website
vind je de beste anatomische modellen uit de collectie van het museum. Deze verzameling bevat een mooi 3D model van de hoef van het Royal Veterinary College in Londen.
Na het downloaden van een speciale player kun je de hoef alle kanten op draaien en krijg je een goed inzicht in de opbouw van de hoef. De verschillende soorten weefsel kun je aan en uit zetten.
Vanaf vandaag staan alle artikelen van deze blog op paardenhoeven.info. Dus in plaats van 'alleen maar een blog' zijn de belangrijke artikelen over de anatomie en de 5 sleutels nu makkelijk terug te vinden via het menu.
Bijna alle artikelen zijn ongewijzigd overgenomen, met hier en daar een kleine wijziging. In de loop van de tijd komen er nog veel meer artikelen bij. Ik ben benieuwd wat jullie er van vinden, tot ziens op paardenhoeven.info!
Vorige week kreeg ik een interessante mail van een van de deelnemers van de workshop “Hoeven Kijken” die ik in november gaf in Friesland. In haar mail beschrijft ze een klassiek dilemma: Ze weet nu meer over paardenhoeven, maar haar traditionele hoefsmid die ze vertrouwt en die al 14 jaar het onderhoud van de hoeven van haar paarden doet, heeft bezwaren tegen ‘natuurlijk' bekappen. Wie moet ze nu geloven en wat moet ze doen?
De bezwaren van de smid:
In de mail werden de bezwaren beschreven die de traditionele hoefsmid heeft op bekappen volgens nieuwe inzichten:
Hielen: Als je de hielen inkort, is dat een te zware belasting op de pezen, want dan wordt de stand van de voet anders en rekken de pezen teveel uit. Dit kan kreupelheid tot gevolg hebben. Hij zegt te hebben geleerd nooit aan de hielen te komen.
Draagrand en straal: Een paard loopt op de buitenrand en het zoolmechanisme vangt de beweging op. Een paard kan nooit op de straal lopen. Die is veel te gevoelig en stel dat hij daar een scherp voorwerp in krijgt, dan is de ellende niet te overzien.
Aanpassing van het paard aan de leefomgeving: De paarden die wij hebben zijn al generaties lang gewend aan de leefomgeving bij mensen en niet te vergelijken met wilde paarden. Onze paarden hebben zich aangepast en de hoeven dus ook. Ze moeten hier leven, op vaak zachte grond en daarom bekappen we zoals we nu doen. Je kunt een paard niet terugbrengen naar een evenbeeld van de wilde paarden.
Twijfels....
Ze schrijft: Ik ben nu dus ernstig aan het twijfelen. Op een site las ik een afschrikwekkend verhaal over de gevaren van natuurlijk bekappen Met name de Strasser methode zou fataal zijn. Zulke verhalen helpen niet bepaald.
Is de traditionele manier echt niet goed? Mijn paarden lopen al hun leven lang op deze manier en zijn echt niet continu kreupel of zo. Hoe weet ik dat dit niet goed is? Als ik de hoeven goed bekijk, is de rand wel aan de lange kant en zijn de hielen een beetje te hoog. Mijn hoefsmid snijdt ook de zool bij, tot de mooie concave vorm er is. De straal wordt netjes schoongesneden, de steunsels eraf. Maar is dat allemaal zo fout?
Deze hoefsmid komt al 14 jaar bij ons en ik moet eerlijk zeggen dat ik nog nooit problemen heb gezien bij de paardenhoeven. Soms werd een paard te kort bekapt en liep gevoelig, daar baalde ik wel eens van. De volgende keer hield de hoefsmid er rekening mee.
Toen mijn haflinger enkele jaren geleden ernstig hoefbevangen was, heeft de hoefsmid door kort te bekappen de hoeven weer in orde gekregen (gecombineerd met pijnstillers van de dierenarts). Hij kwam een keertje vaker langs en als er iets was kon ik hem altijd bellen en dan was hij er ook meteen. De haflinger heeft weer perfecte hoeven.
Je begrijpt dat ik het nu even niet meer weet. Ik vind het natuurlijk bekappen verhaal heel logisch klinken, maar durf nog niet veel meer dan een beetje vijlen. Je zult vast geen antwoorden hebben op al de opmerkingen, ik wacht het wel af. Hoop wel op een vervolgworkshop….
Mijn antwoord
Bedankt voor je leuke en eerlijke mail. Wat jij beschrijft lijkt me een op dit moment veel gevoerde discussie tussen de voor- en tegenstanders van 'natuurlijk' bekappen. Het zet mij ook aan het denken want ik weet eigenlijk niet goed hoe traditionele smeden over hoeven denken. Ik heb altijd alleen vanuit de evolutionair en anatomisch logische manier naar hoeven gekeken. Ik volg mijn gevoel en logica en word niet gehinderd door eeuwenoude tradities :-)
Allereerst zou ik willen zeggen: Ga niet zelf vijlen totdat je een goede cursus hebt gedaan en begeleid en gecontroleerd kan worden door iemand die professioneel is of veel ervaring heeft en een zelfde visie heeft als jij.
Strasser
Wat je schrijft over Strasser is overdreven. De Strasser methode is ontwikkeld als een medische ingreep die alleen in een gespecialiseerde kliniek kan worden uitgevoerd. Voor diverse paarden met heel ernstige problemen heeft deze methode het verschil tussen leven en dood betekend. Niet geschikt om thuis te doen op paarden van wie in feite alleen de nagels moeten worden geknipt. Een pedicure is geen chirurg!
Hoefbevangen
Hoewel je schrijft dat je paarden geen problemen hebben schrijf je ook dat je paard een keer hoefbevangen geweest. Wat ik me afvraag: Zag je smid de hoefbevangenheid aan komen? Heeft hij iets gedaan om het te voorkomen of je geïnformeerd over de invloed van het dieet op de hoeven? Gelukkig is het weer goed gekomen. Interessant dat je schrijft dat de korte bekapping toen genezing tot gevolg had.
Hoge hielen beïnvloeden de positie van het hoefbeen
Een paard dat op de draagrand loopt, een straal heeft die de grond niet raakt en een hoge hiel heeft, kan in de ‘startblokken’ staan voor hoefbevangenheid. Door de hoge hiel wijst het hoefbeen al naar beneden. De witte lijn bij de teen staat onder verhoogde druk. De lamellen (een huidverbinding) zijn niet berekend op het dragen van het gewicht van het paard. Alle zoogdieren lopen op hun kussens (stralen), behalve het traditioneel bekapte paard.
Gevoeligheid
Als je hoefsmid je paarden iets korter bekapte kregen ze last van gevoeligheid. Ik kan me dit goed voorstellen. Paarden die gewend zijn om op de draagrand te lopen hebben geen optimaal functionerend hoefmechanisme. Ze hebben dikwijls flare en een opgerekte witte lijn en een platte, zwakke zool. Hun hoeven zijn niet geconditioneerd om op de zool te lopen. Als die zool dan ook nog eens uitgedund is zullen ze na een korte trim extra gevoelig zijn. Paarden bij wie de draagranden weggevijld wordt zullen een zelfde overgangsproces doormaken als paarden die van hoefijzers af komen. Het kost tijd om deze transitie te maken. Bij het ene paard gaat dit makkelijker dan bij het andere.
Hielhoogte... Welke hoef loopt meer risico op peesblessures?
Hoge hielen
Hoge hielen en het niet kunnen gebruiken van de straal kunnen leiden tot problemen zoals toonlanden en hoefkatrolontsteking. Het kan natuurlijk goed dat jou paard prima loopt en geen problemen heeft of zal krijgen. Als het wel gebeurt zou het jammer zijn geweest als je het had kunnen voorkomen.
Persoonlijk heb ik geen ervaring met paarden die van lage hielen peesblessures kregen. Wat ik wel weet is dat in de traditionele hoefsmederij ondergeschoven hielen soms verward worden met lage hielen.
Ik kan me goed voorstellen dat ondergeschoven hielen een zware belasting zijn voor de diepe buigpees. (maar let op he, ik ben geen dierenarts). In mijn visie is het heel belangrijk dat de hielen van het paard op de juiste plek zitten, niet alleen voor de hoef maar voor het hele paardenlichaam. Door goed te bekappen en te werken met de krachten die op de hoef inspelen kun je een ondergeschoven hiel in de loop van de tijd terug brengen naar de juiste positie. Aanpassing van de hoef
Eén van de bijzondere eigenschappen van hoeven is dat ze zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Je ziet hoeven binnen enkele weken tot maanden veranderen onder invloed van voeding, het seizoen en de ondergrond. Dit kunnen zowel negatieve als positieve veranderingen zijn.
De wilde mustang is een verwilderd gedomesticeerd paard dat genetisch identiek is aan onze paarden. De mustang is een mooi voorbeeld van hoe paarden en hoeven weer terug kunnen naar hun natuurlijke staat. Het omgekeerde is ook waar: Wilde paarden en paardachtigen zoals przwalskis en zebra’s krijgen in gevangenschap met precies dezelfde hoefproblemen te maken als onze huis-tuin-keuken paarden.
Mijn missie..
Ik heb er geen belang bij dat jij of wie dan ook mijn visie deelt of deze zonder meer aanneemt. Daarom ben ik ook blij met je e-mail. Je bent over hoeven aan het nadenken en naar hoeven aan het kijken zonder dingen klakkeloos meer aan te nemen. Mijn missie is dat iedereen aannames gaat testen en niet alleen de traditie (of nieuwe inzichten) zonder meer aanneemt als geldige reden om dingen te doen of te laten.
Praktisch
Het zou interessant zijn, ook voor anderen die met dezelfde vragen worstelen om de aannames van je hoefsmid te gaan testen. Ik zou het leuk vinden om je hierbij te helpen en het proces vast te leggen op deze site. Mijn moeder zei het al: Onderzoek alles maar behoudt het goede.
Wat je zou kunnen doen is allereerst de hoeven te fotograferen en een aantal videos te maken van de gangen en hoeflandingen van je paard. Laat je paard vervolgens een half jaar bekappen door een ervaren hoefverzorger die bekapt volgens nieuwe inzichten (lage hielen, korte afgeronde hoefwand, niet uitdunnen van de zool, straal aan de grond). Leg veranderingen vast met foto’s en video’s.
Na verloop van tijd kun je dan gaan vergelijken en evalueren: Loopt je paard beter, slechter of hetzelfde? Heeft hij problemen gehad, heeft hij die nog steeds of zijn ze overgegaan?
Ben je niet tevreden en zie je duidelijk voordeel in traditioneel bekappen laat je de hoeven en hielen weer wat langer groeien en bel je je oude smid weer.
Reactie
Ik kreeg een leuke reactie op mijn mail terug. We hebben besloten dit paard te gaan volgen op deze blog als case study in zijn overgang van een traditionele naar moderne bekapping. We zijn benieuwd naar de resultaten en eventuele problemen! En nu maar hopen dat het paard straks niet in iets scherps gaat staan zo met z'n stralen op de grond :-)
In Nederland wordt steeds minder brok gevoerd. Paardeneigenaren beginnen zich te realiseren dat de gezondheid van paard en hoef negatief wordt beïnvloed door voeding die zetmeel en suiker bevat. Om te begrijpen waarom biks, granen en suiker problemen kunnen opleveren is het nodig om naar het spijsverteringsstelsel van het paard te kijken. Wat gebeurt er eigenlijk met het voedsel dat onze paarden eten en hoe kunnen we er voor zorgen dat voedsel geen negatieve invloed heeft op de gezondheid van de hoef?
De spijsvertering van het paard is gemaakt om de hele dag door kleine hoeveelheden vezelrijk voedsel te eten. Het grootste deel van het dieet van het paard moet daarom ruwvoer zijn dat de hele dag door beschikbaar is. Problemen in de spijsvertering kunnen ernstige gevolgen hebben. Niet alleen voor het maagdarmstelsel zelf maar speciaal ook voor de hoeven, die de barometer zijn voor de algehele gezondheid van het paard.
Verschillende manieren van spijsverteren
Er zijn twee manieren waarop dieren hun voedsel verteren. Dieren die herkauwen (koeien, geiten) verteren vezels (cellulose) met behulp van fermentatie door micro-organismen. Alle andere dieren, die niet herkauwen, inclusief de mens, verteren hun voedsel met behulp van enzymen. Het spijsverteringsstelsel van het paard is een combinatie van deze twee methoden. Paarden herkauwen hun voedsel niet en hebben een gedeeltelijk enzymatische spijsvertering. Om het hoofdbestanddeel van hun energie beschikbaar te maken zijn ze afhankelijk van cellulose fermenterende bacteriën.
De anatomie van het spijsverteringsstelsel
Het spijsverteringsstelsel van het paard bestaat grofweg uit twee delen. Het voorste deel bestaat uit de maag en de dunne darm waar enzymatische vertering plaats vindt. Het achterste deel bestaat uit de blinde darm (caecum) en dikke darm waar bacteriële fermentatie plaatsvindt. Om dit artikel niet al te lang en ingewikkeld te maken hieronder een beknopt overzicht van de spijsvertering van het paard...
De spijsvertering van het paard (anatomie)
De spijsvertering
De mond
Het verteren van voedsel begint in de mond. Het paard bijt voedsel af en vervolgens kauwt hij er 70 tot 90x per minuut op. Tijdens het kauwen worden vele liters speeksel aangemaakt.
De maag
De gekauwde vloeibare voedselbrij gaat via de slokdarm naar de relatief kleine maag. De maag produceert maagzuur en heeft hierdoor een hoge zuurgraad (pH 1,5 tot 2). Het voedsel wordt in de maag met maagzuur vermengd en gedeeltelijk afgebroken en opgenomen. Hierna wordt de massa naar de dunne darm overgeheveld.
De dunne darm
In de maag en dunne darm worden vooral de gemakkelijk verteerbare en oplosbare componenten zoals zetmeel, eiwit en vet verteerd. Met behulp van enzymen worden deze voedingsstoffen omgezet in melkzuren die vervolgens in de bloedbaan worden opgenomen. De zuurgraad van het voedsel wordt in de dunne darm geleidelijk aan geneutraliseerd tot ongeveer pH 7. De voedselbrij wordt hierna naar het achterliggende gedeelte van het spijsverteringskanaal getransporteerd.
De blinde darm
In de blinde darm of caecum (een groot soort zak van ongeveer 1 meter lang en 30 liter inhoud) wordt cellulose afgebroken (gefermenteerd) door bacteriën en omgezet in vetzuren die via de darmwand in de bloedbaan worden opgenomen. Vetzuren kunnen direct als brandstof worden gebruikt of worden opgeslagen in het lichaam voor later gebruik. Behalve energie in de vorm van vetzuren komen bij de fermentatie ook andere stoffen vrij zoals eiwitten, vitamines B en K en gassen en niet onbelangrijk: warmte.
Het paard maakt geen enzymen aan voor de vertering van cellulose. Al het verteringswerk van vezels wordt verricht door microben: triljoenen bacteriën en schimmels en protozoa (meer dan 400 soorten!) zijn constant bezig met het afbreken van moeilijk verteerbaar plantenmateriaal. Het paard is zeer afhankelijk van de samenwerking met de microben. De microben zijn op hun beurt afhankelijk van het paard dat hen een leefomgeving biedt. De micro-organismen kunnen alleen overleven en hun werk doen in een leefomgeving met een neutrale zuurgraad (pH 6,7).
De dikke darm
Na ongeveer 7 uur fermentatie in het caecum komt de brij in de dikke darm terecht. In de dikke darm wordt de bacteriële vertering van de vezels voortgezet. Ook hier worden de vrijgekomen voedingsstoffen via darmwand opgenomen in de bloedbaan. Vervolgens wordt ook het water uit de massa opgenomen.
De endeldarm
In het laatste deel van het darmkanaal, de endeldarm, wordt de laatste hoeveelheid water aan de massa onttrokken en wordt wat over is gebleven tot mestballen gevormd. Die komen er uit bij de anus.
Verstoring van de spijsvertering
Het voorste deel van de spijsvertering werkt met behulp van enzymen. Het achterste gedeelte van de spijsvertering werkt met microben en is alleen geschikt om vezels te verteren. Als andere voedingsstoffen dan vezels in het caecum en de dikke darm terecht komen wordt de leefomgeving van de microben verstoord en sterven ze af.
Als het paard meer suiker en zetmeel eet dan het eerste deel van de spijsvertering in staat is te verwerken zullen onverteerde resten van deze onverteerde voedingsstoffen doordingen tot het achterste deel van het darmsstelsel. Het aantal melkzuur bacteriën in caecum en dikke darm neemt dan toe en hiermee ook de zuurgraad. De microben die verantwoordelijk zijn voor de fermentatie van vezels sterven door de verhoogde zuurgraad af en ook de darmwand wordt aangetast door de lage pH. De dood van de micro-organismen zorgt voor het vrijkomen van gifstoffen. Hoefbevangenheid (inflammatie en afscheuren van de lamellen) is een reactie van het lichaam op deze gifstoffen.
Acuut of chronisch?
We kennen allemaal het bijna spreekwoordelijke voorbeeld van het paard dat in de voerschuur is beland. Hij propte zich vol met vele kilo’s graan en biks en raakte vervolgens acuut hoefbevangen. De suikers en zetmeel in het graan maakten dat de bacteriën in de achterste darmen afstierven. De gifstoffen die hierbij vrij kwamen zorgden voor een acute inflammatie van de lamellen en de hoefwand liet los.
Je denkt: Dat overkomt mij niet, en je hebt gelijk.
In de praktijk zal de invloed van een verstoorde darmflora op de gezondheid van de hoef vaker een sluipend en chronisch proces zijn. Dit is waarschijnlijk één van de grootste redenen waarom zoveel paarden niet zonder hoefijzers kunnen.
Veel paarden die op een ‘normaal’ dieet van paardenvoer en gras gehouden worden zullen in veel gevallen elke dag iets te veel suiker en zetmeel binnenkrijgen. De spijsvertering en darmflora zal chronisch een beetje verstoord zijn en het spijsverteringsstelsel zal een licht verhoogde pH waarde hebben. Veel paarden hebben hierdoor altijd last van een lage dosis gifstoffen in hun systeem. Het gevolg kunnen moeilijk te herkennen vage klachten zijn, maagzweren, gedragsproblemen en gevoeligheid van de hoef.
De hoeven en kroonrand zullen soms warm aanvoelen door lichte inflammatie. Hoeven vertonen regelmatig horizontale randen of, in witte hoeven, roze plekken. De witte lijn is iets opgerekt. Er kan sprake zijn van flare. Het probleem is dat we gewend zijn aan het uiterlijk van de hoeven en geen aanleiding hebben om te denken dat er langzaam maar zeker iets mis aan het gaan is. Tot de lamellen zo verzwakt zijn dat op een slechte dag het paard hoefbevangen staat. De situatie lijkt dan acuut terwijl het onderliggende probleem al jarenlang chronisch aanwezig was.
Langzaam maar zeker wordt de niet-acute invloed van voeding op de hoeven meer herkend. Verschillende benamingen doen de ronde: LGL (Low Grade Laminitis) SCL (Sub Clinical Laminitis).
Voeding en hoeven in de praktijk
Is je paard gevoelig op harde ondergrond? Is je paard gevoelig na een redelijk korte bekapping? De oorzaak is veelal de hoeveelheid suikers en zetmeel in de voeding. Steeds meer mensen voeren steeds minder (graan-) brok en meer ruwvoer (inclusief lucerne en bietenpulp).
Blijf niet hangen in het idee dat je paard biks en muesli zo lekker vindt of dat hij niet zonder kan. Paarden die mager worden zonder krachtvoer hebben (nog) niet de juiste darmflora om cellulose effectief om te zetten in vetzuren. Dit probleem is veroorzaakt door krachtvoer, en dus geen oplossing! Er zit meer dan genoeg energie in ruwvoer als je paard het er uit weet te halen. Door de tijd te nemen om de microben in het paard zich te laten aanpassen en eventueel probiotica te geven kan vrijwel ieder paard op een ruwvoer dieet prima op gewicht blijven en presteren.
Verander het dieet van je paard geleidelijk. Micro-organismen in de darmen hebben tijd nodig zich aan te passen aan ander voer.
Ook gras en hooi kunnen te veel suiker bevatten om de spijsvertering optimaal te laten werken. Het is
dus belangrijk om hooi te laten testen op suiker gehalte en
eventueel het grazen te beperken door middel van bijvoorbeeld stripbegrazing of een beperking in aantal uren op de wei. Hou het grazen extra in de gaten op zonnige dagen (Zie de fructaanindex van Hoefnatuurlijk).
De hoeveelheid suikers en zetmeels die een paard aan kan verschilt van paard tot paard. Sommige paarden met gevoelige hoeven verbeteren zichtbaar zodra ze van weidegras overgegaan zijn op hooi. Andere paarden kunnen prima op de wei zonder hoefproblemen te krijgen.
Ook het tempo waarop paarden eten speelt een rol. Sommige paarden zijn zelfregulerend en grazen niet meer dan hun spijsvertering tegelijk aan kan. Anderen zijn echte lekkerbekken of vreetzakken. Na een dag op de wei kun je bij die dieren soms aan de rechterflank het caecum letterlijk zien uitpuilen. Paarden kunnen geirriteerd reageren op aanraking in dit gebied. Voor deze chronische overeters kunnen een graaskorf of slowfeeder een oplossing bieden.
Op deze blog een serie case studies van paarden met verschillende soorten hoeven. Heb je een serie goede foto's en een verhaal over de hoeven van jouw paard en wil je die op deze site plaatsen, neem dan contact met mij op via mijn twitter pagina.
Jack is een 15 jaar oude Dales pony. Hij is ruim twee jaar geleden van de ijzers af gekomen. De eigenaar weet eigenlijk niet waarom hij beslagen was. Er wordt af en toe een buitenrit op hem gemaakt. Verder staat hij in de wei, een vrij steile heuvel met onbeperkt gras met 3 andere paarden. Jack wordt niet bijgevoerd, krijgt geen supplementen en heeft nooit een deken op. Hij is een bazig mannetje dat zichzelf en de anderen graag in beweging houdt.
In de zomer wordt Jack ieder jaar te dik. Hij krijgt dan een paar horizontale ringen in zijn hoeven, een teken van een overschot aan suiker in zijn dieet. In de praktijk heeft hij hier geen last van. Hij loopt met gemak en plezier het hele jaar door over elke soort ondergrond, ook over asfalt, grind en rotsachtige paden.
De 5 sleutels
Jack is een mooi voorbeeld van een echt niets-aan-de-hand-paard. Hij is nooit ziek, nooit kreupel en super makkelijk in het onderhoud. Van de 5 sleutels voor hoefgezondheid heeft hij er slechts twee (sleutel 1 en 4) goed voor elkaar en toch zijn zijn hoeven in prima staat.
Trimmen - Jack wordt elke 5 a 8 weken getrimd
Voeding - Alleen gras. Hoewel dit voor andere paarden problemen zou kunnen opleveren doet hij het er goed op
Ondergrond - Zijn leefomgeving is een groot deel van het jaar zacht en modderig, maar zijn voeten kunnen hier blijkbaar tegen
Beweging - Jack houdt zichzelf en zijn mini kudde constant in beweging op zijn heuvel
Hygiëne - Jack heeft bij vlagen rotstraal. Zijn eigenaar behandelt hem af en toe maar ziet hem niet regelmatig genoeg om er echt iets aan te kunnen doen
In een ideale wereld zouden alle paarden hoeven hebben als Jack.
Wat is Jacks geheim?
Jack's geheim is waarschijnlijk een combinatie van zijn genen en lifestyle. Hij is een van nature sober paard dat in staat wordt gesteld een sober leven te leiden. Hij heeft een sterk metabolisme. Hoewel hij in de zomer misschien een paar momenten heeft van een suiker-overdosis wordt dit in de winter gecompenseerd door in de kou en regen flink af te vallen. Jack is een bewegelijk paard. Hij houdt zichzelf fit op zijn steile helling.
Veel paardeneigenaars willen hun paard het liefste inpakken in bubbeltjesplastic. Dat zou voor een paard als Jack niet werken. Als Jack op stal gezet zou worden en granen en biks gevoerd zou krijgen zouden zijn voeten in rap tempo achteruit gaan.
3 opeenvolgende trims
Op internet zijn talloze plaatjes te vinden van zieke en vervormde hoeven, maar veel minder voorbeelden van hoeven waar paarden lekker op lopen. Ik denk dat het een goed idee is om meer foto's van gezonde hoeven op internet te verspreiden zodat paardeneigenaars een beter beeld krijgen van hoe een gezonde hoef eruit kan zien.
Hieronder een aantal foto's van Jack's hoeven, voor en na enkele opeenvolgende bekapbeurten. Op de foto's zie je duidelijk dat de hoeven niet statisch zijn maar steeds iets van vorm veranderen. Dit is een natuurlijk proces dat plaatsvindt onder invloed van verschillende invloeden die op de hoef en het paard inwerken. Door regelmatig foto's te nemen uit 6 verschillende hoeken kun je negatieve veranderingen waarnemen lang voordat ze zich ontwikkelen tot problemen of vervormingen.
De trim bootst de natuurlijke slijtage na die dit paard in zijn weiland niet voldoende krijgt. De hiel moet bij elke trim iets worden verlaagd om de straal op de grond te houden of krijgen. Het afronden met de mustangrol voorkomt afbrokkelen en flare.
Shannon Peters, vrouw van olympisch dressuur ruiter Steffen Peters, is een succesvolle dressuuramazone en trainster in Amerika. In het februari 2013 nummer van Dressage Today verscheen het artikel 'Beyond the Horseshoe' (Het hoefijzer voorbij). Het artikel gaat over de beslissing van Shannon om van 15 van haar dressuurpaarden en die van haar man de ijzers te verwijderen en ze voortaan barefoot te houden.
Aanleiding voor Shannon Peters' beslissing waren hoefproblemen van verschillende paarden die niet meer door hoefijzers verborgen of opgelost konden worden.
Hoewel dit artikel in feite een barefoot succesverhaal is is de tendens in het artikel zeer behoudend. In plaats van het van de daken te schreeuwen dat inderdaad vele miljoenen beslagen (sport-) paarden zonder ijzers kunnen wordt in het artikel tot vier keer toe zuinigjes opgemerkt dat 'niet alle paarden zonder ijzers kunnen'. Een typische glas-half-leeg benadering als je het mij vraagt.
Peters' paarden zijn goed vooruit gegaan sinds ze van de ijzers af zijn. De benen en hoeven zijn sterker geworden, de paarden zijn vrijer in de schouders en bewegen beter. Dunne hoefwanden, dunne zolen en chronische rotstraal zijn verbeterd.
De foto's bij het artikel spreken voor zich zelf. Geen wonder dat het paard Flor de Selva niet lekker liep met deze ondergeschoven hielen. In een half jaar tijd is (zelfs met een redelijk conservatieve trim en geen rigoreuze verandering van voeding of huisvesting) de achterkant van de hoef aanzienlijk sterker geworden. Het paard heeft een gemakkelijke overgang doorgemaakt en liep vanaf het begin prima. Dat is fijn, want niet alle transities verlopen zo gemakkelijk!
We leven in een vreemde wereld. De sportwereld is zelfs nog vreemder. We kijken niet op van de bijzondere prestaties die er behaald worden bij de paralympics door atleten met protheses en rolstoelen. Waar we wel van opkijken is als dè atleet van de dierenwereld bij uitstek normaal kan lopen en presteren zonder kunstmatige hulpmiddelen zoals hoefijzers.
Ik heb een dubbel gevoel over dit artikel. Aan de ene kant ben ik blij dat dit soort informatie door begint te dringen tot de conservatieve paardenhouderij en dat er meer voorbeelden van succesvolle onbeslagen paarden komen.
Aan de andere kant vind ik het een gemiste kans van Dressage Today. Het artikel had minder PC hoeven zijn en wat kritischer kanttekeningen kunnen plaatsen. Waarom waren deze paarden eigenlijk beslagen? Ze konden blijkbaar gemakkelijk zonder ijzers. Was barefoot de oplossing of waren hoefijzers de oorzaak van de problemen?
Hoefgezondheid is het resultaat van een samenspel van diverse factoren die je kunt samenvatten in 5 sleutels. Jij, als paardeneigenaar bent uiteindelijk verantwoordelijk voor alle 5 deze sleutels. In deze serie van 5 artikelen: De vierde sleutel - Beweging. Welke invloed heeft beweging op de gezondheid en conditie van de hoef?
Let op: Beweging is slechts 1 van de 5 sleutels. Genoeg beweging alleen zal je paard geen sterke, gezonde hoeven geven als de andere sleutels niet in orde zijn. De juiste bekapping, geschikt voedsel, een gevarieerde ondergrond, en adequate hygiëne zijn de andere factoren die van belang zijn voor hoefgezondheid.
Wilde paarden lopen vele kilometers per dag
Gemaakt voor de lange afstand
Tijdens de miljoenen jaren van de evolutie ontwikkelde het oerpaard zich van een rondscharrelend bosdiertje tot een snel steppedier. De paarden pasten zich perfect aan op de lange afstanden die ze dagelijks moesten afleggen op zoek naar voedsel en water. Daarnaast werden snelheid en uithoudingsvermogen hun belangrijkste verdedigingsmechanisme tegen roofdieren.
Lange tijd zijn schattingen en speculaties gedaan over de afstanden die wilde paarden afleggen. Aangenomen werd dat paarden in het wild tussen de 5 en 25 kilometer per dag liepen. In 2010 is er een interessant onderzoek gedaan door de wetenschappers Hampson en Politt. Wilde Brumbies in de Australische woestijn werden voorzien van een halsbad met GPS waarmee hun routes en afstanden van en naar waterbronnen en graasplekken exact konden worden gevolgd.
De gemiddelde afstand die deze paarden liepen was tussen de 8.1–28.3 km/dag. Sommige paarden verwijderden zich zelfs 55 km vanaf hun waterbron. Sommige paarden liepen 12 uur lang onafgebroken terug naar hun waterbron. De paarden dronken gemiddeld 1x per 2,6 dagen. De conclusie van het onderzoek is dat wilde paarden afstanden afleggen die veel groter zijn dan tot nu toe werd aangenomen op basis van observaties.
Een gedachte om bij dit onderzoek in je achterhoofd te houden is de paarden die onderzocht werden in Australië geen natuurlijke vijanden hebben. Voor de oorspronkelijke paarden in Noord Amerika zullen roofdieren ongetwijfeld een constante aanleiding zijn geweest om in beweging te blijven.
Energiezuinige dieren
Spijsvertering, gebit, ledematen en hoeven van het paard zijn perfect aangepast om te overleven op schaars voedsel, ver verwijderde waterbronnen en snelle roofdieren. Daarnaast ontwikkelde het paard nog een eigenschap die hem in het wild hielp te overleven: Energiebesparing.
Als er geen reden is om lange afstanden af te leggen zullen paarden niet veel bewegen. Op die manier besparen paarden in het wild energie voor als het echt nodig is. Helaas vormt deze eigenschap voor gedomesticeerde paarden een probleem. Zet een paard tussen een emmer water en een berg voer en hij zal niet veel bewegen totdat het voedsel op is. Paarden in gevangenschap zijn als het ware een oase ingelopen en de motivatie om te bewegen is hiermee grotendeels verdwenen.
De invloed van beweging op de gezondheid van de hoef
Beweging is belangrijk voor de gezondheid van de hoef. Zonder beweging is er weinig hoefmechanisme. Het hoefmechanisme is belangrijk voor de doorbloeding en temperatuur van het onderbeen en de hoef. De doorbloeding zorgt voor zuurstof, voedingstoffen en de afvoer van afvalstoffen. Schimmels en bacteriën krijgen minder kans in hoeven die genoeg beweging krijgen. Blessures worden voorkomen door optimale bloedsomloop.
Beweging, in combinatie met een niet al te zachte ondergrond, zorgt voor eeltvorming en conditionering van de hoef. Door veel beweging zullen hoeven sterk worden en groei en slijtage meer in evenwicht blijven. Door veel te bewegen wordt de groei van de hoef gestimuleerd.
Beweging is belangrijk om het paard op gewicht te houden en de stofwisseling goed te laten verlopen. Door weinig te bewegen en overgewicht kunnen stofwisselingsproblemen ontstaan die ernstige gevolgen kunnen hebben voor de hoef zoals hoefbevangenheid.
Paarden met blessures krijgen vaak boxrust voorgeschreven. Beweging en bloedsomloop zullen genezing bevorderen. Na bijvoorbeeld heup of knieoperaties worden mensen tegenwoordig meestal geadviseerd direct weer te gaan bewegen. Vreemd?!
Huisvesting
Het is niet alleen de afgelegde afstand die telt, maar vooral de continuïteit van de beweging. Maakt je paard elke dag een twee uur lange buitenrit van 20 kilometer zal hij waarschijnlijk een goede conditie hebben. Zet je hem daarna de rest van de dag op stal zal die beweging weinig uitmaken voor zijn bloedsomloop per etmaal: Hij staat 22 uur lang stil. Heeft je paard een stimulerende leefomgeving waarin hij dagelijks zelf al een flinke afstand aflegt is de extra beweging van rijden en trainen mooi meegenomen.
De manier waarop het paard gehuisvest is geeft de basisbeweging. Training en rijden kun je zien als extra beweging. Hoe minder het paard afhankelijk is van de mens voor z'n dagelijkse beweging hoe beter. Bijkomend voordeel is dat je zelf ook eens een dagje rust kun nemen :-)
Paarden hebben geen dag en nacht ritme zoals de mens, en slapen slechts 2 en een half uur per etmaal, verdeeld over korte dutjes van ongeveer een kwartier. Ze slapen meestal staand, soms gaan ze er bij liggen. Slapen en uitrusten zijn geen redenen om een paard op stal te zetten. Als hij 's nachts buiten staat zal hij meer rondlopen dan in zijn stal.
Het is belangrijk dat je paard, als hij niet bereden of getraind wordt, toch motivatie vindt om te bewegen. Het is niet makkelijk een leefomgeving voor je paard te creëren die vergelijkbaar is met zijn natuurlijke habitat. Toch kunnen kleine wijzigingen al een verschil uitmaken in de mate waarin hij beweegt.
Paarden dag en nacht buiten, weinig op stal
Met andere paarden in kuddeverband, niet alleen
Voedsel op verschillende plekken
Water en voedsel zo ver mogelijk uit elkaar
Paarden op een pad in plaats van een vierkant veld
Extra bestemmingen zoals rolplaats, schuilstal, schuurpaal
Als je paard zonder deken kan - zonder deken zal hij meer bewegen
Het verschil tussen de kwaliteit van de hoeven van paarden die alleen 's nachts op stal staan en paarden die altijd buiten staan is opvallend! Stalpaarden hebben over het algemeen zwakkere hoeven en vaker last van rotstraal.
Paarden op een dubbel pad, handig om paarden aan elkaar te laten wennen...
De juiste manier van bewegen en trainen
Niet alleen de kwantiteit maar ook de kwaliteit van de beweging is van invloed op de gezondheid van de hoef. De manier waarop het paard beweegt en zijn voeten neerzet kan zowel op een positieve als negatieve manier op de hoef inwerken.
De hoef moet op de juiste manier op de hiel landen. De hiel vangt de schok van de landing op. Daarna komt de teen neer en wordt de hoef over het breekover punt afgewikkeld. De hoef moet in balans zijn om een gelijkmatige landing mogelijk te maken. Op die manier wordt niet één kant van de hoef zwaarder belast dan de andere kant. Voor hiellanden en hoefbalans zijn gezonde stralen en een correcte trim onontbeerlijk.
De manier waarop het paard beweegt wordt beïnvloedt door conformatie, training en eventuele problemen elders in het lichaam. Een scheef paard zal z'n hoeven niet gelijkmatig neerzetten en belasten. Correct dressuurmatig trainen en rijden (rechtrichten) eventueel aangevuld met lichaamswerk (massage, osteopathie, etc) kunnen helpen om hoeven gelijkmatiger te belasten. Op die manier worden de kans op hoef- en been problemen en blessures verminderd.
Rijden en trainen op een biomechanisch niet correcte manier kunnen hoefproblemen veroorzaken. Paard die met slofteugel of DiepLaagRond gereden worden kunnen problemen krijgen in het hoefkatrol gebied. De Antoine de Bodt methode staat er om bekend te helpen bij hoefkatrolontsteking.
Paarden met conformatie problemen hebben een ervaren professionele trimmer nodig of een ondergrond waarop ze zelf hun hoeven bij kunnen houden. Een scheve bekapping van een rechte hoef is net zo schadelijk als een rechte trim van een scheve hoef! Scheve hoeven zijn misschien niet de mooiste hoeven, maar als je paard daarmee beter loopt is dat toch beter.
Andersom zijn hoefproblemen ook van invloed op de beweging en symmetrie van het paard. De eerste symptomen van gevoelige hoeven of beginnende problemen worden vaak opgemerkt als veranderingen van de beweging tijdens de training. Het paard is bijvoorbeeld minder voorwaarts (lui...) of valt een schouder. Helaas wordt de oorzaak van veel rijtechnische problemen niet gezocht in kleine veranderingen in de hoef. Veel vaker wordt gekeken naar de spieren, het zadel en gedrag.
Soms is het moeilijk oorzaak en gevolg van elkaar te onderscheiden. Een paard met aan één hoef kwartierflare
Film de beweging
Om goed te kunnen zien hoe je paard zijn hoeven neerzet, en ook handig om later te kunnen vergelijken, leg je de beweging en landing vast op video. Hou je camera zo laag mogelijk en film de hoeven vanaf de zijkant om te zien of het paard op de hiel of teen landt. Film de benen terwijl het paard naar je toe loopt om te zien of de hoeven gelijkmatig en recht neergezet worden. Speel af in slow motion.
